Why our IQ levels are higher than our grandparents' | James Flynn

3,107,909 views ・ 2013-09-26

TED


Proszę kliknąć dwukrotnie na poniższe angielskie napisy, aby odtworzyć film.

Tłumaczenie: Anna Snela Korekta: Rysia Wand
00:12
We are going to take a quick voyage
0
12791
2399
Zrobimy sobie szybką wycieczkę
00:15
over the cognitive history of the 20th century,
1
15190
3507
przez historię poznawczą XX wieku,
00:18
because during that century,
2
18697
1789
bo w tym wieku
00:20
our minds have altered dramatically.
3
20486
2914
nasze umysły drastycznie się zmieniły.
00:23
As you all know, the cars that people drove in 1900
4
23400
3324
Samochody używane w roku 1900
00:26
have altered because the roads are better
5
26724
2074
zmieniły się, bo mamy lepsze drogi
00:28
and because of technology.
6
28798
2355
i inną technikę.
00:31
And our minds have altered, too.
7
31153
1969
Nasze umysły też się zmieniły.
00:33
We've gone from people who confronted a concrete world
8
33122
3944
Zamiast zmagać się z konkretnym światem,
00:37
and analyzed that world primarily in terms
9
37066
3399
analizując go głównie
00:40
of how much it would benefit them
10
40465
2233
pod kątem potencjalnych korzyści,
00:42
to people who confront a very complex world,
11
42698
4592
zaczęliśmy stawiać czoła złożonemu światu,
00:47
and it's a world where we've had to develop
12
47290
2209
który wymagał rozwinięcia
00:49
new mental habits, new habits of mind.
13
49499
3495
nowych nawyków myślowych.
00:52
And these include things like
14
52994
1997
Dotyczą one spraw takich,
00:54
clothing that concrete world with classification,
15
54991
4014
jak ubranie tego konkretnego świata w kategorie,
00:59
introducing abstractions that we try to make
16
59005
2922
wprowadzenie abstrakcji,
01:01
logically consistent,
17
61927
2196
którym staramy się nadać logiczną spójność,
01:04
and also taking the hypothetical seriously,
18
64123
2830
i branie na poważnie tego, co hipotetyczne,
01:06
that is, wondering about what might have been
19
66953
2250
czyli rozważanie tego, co mogłoby być,
01:09
rather than what is.
20
69203
2392
zamiast tego, co jest.
01:11
Now, this dramatic change was drawn to my attention
21
71595
3552
Na tę drastyczną zmianę zwróciły moją uwagę
01:15
through massive I.Q. gains over time,
22
75147
3760
znaczące przyrosty
01:18
and these have been truly massive.
23
78907
2369
ilorazu inteligencji w ostatnim czasie.
01:21
That is, we don't just get a few more questions right
24
81276
4411
Nie chodzi o kilka więcej poprawnych odpowiedzi
01:25
on I.Q. tests.
25
85687
1473
na testach IQ.
01:27
We get far more questions right on I.Q. tests
26
87160
3459
Odpowiadamy dużo lepiej,
01:30
than each succeeding generation
27
90619
2248
niż każde poprzednie pokolenie,
01:32
back to the time that they were invented.
28
92867
2910
odkąd wynaleziono testy na inteligencję.
01:35
Indeed, if you score the people a century ago
29
95777
3298
W przeliczeniu na dzisiejsze normy
01:39
against modern norms,
30
99075
1548
ludzie sprzed 100 lat,
01:40
they would have an average I.Q. of 70.
31
100623
3371
uzyskaliby średnią 70 punktów IQ.
01:43
If you score us against their norms,
32
103994
2725
Przeliczając nasze wyniki na ich normy,
01:46
we would have an average I.Q. of 130.
33
106719
3599
uzyskalibyśmy średnią 130 punktów.
01:50
Now this has raised all sorts of questions.
34
110318
3357
To nasuwa wiele pytań.
01:53
Were our immediate ancestors
35
113675
1905
Czy nasi bezpośredni przodkowie
01:55
on the verge of mental retardation?
36
115580
3235
byli niemal umysłowo zacofani?
01:58
Because 70 is normally the score for mental retardation.
37
118815
4075
70 punktów IQ to próg klasyfikacji dla niedorozwoju umysłowego.
02:02
Or are we on the verge of all being gifted?
38
122890
3032
Czy może to my wszyscy mamy wysokie IQ?
02:05
Because 130 is the cutting line for giftedness.
39
125922
4236
130 punktów IQ to próg klasyfikacji dla wysokiej inteligencji.
02:10
Now I'm going to try and argue for a third alternative
40
130158
3120
Spróbuję przedstawić trzecią opcję,
02:13
that's much more illuminating than either of those,
41
133278
4053
która tłumaczy o wiele więcej, niż dwie poprzednie.
02:17
and to put this into perspective,
42
137331
2622
Żeby nabrać odpowiedniej perspektywy,
02:19
let's imagine that a Martian came down to Earth
43
139953
2905
wyobraźmy sobie, że Marsjanin przyleciał na Ziemię
02:22
and found a ruined civilization.
44
142858
2835
i znalazł zniszczoną cywilizację.
02:25
And this Martian was an archaeologist,
45
145693
2407
Marsjanin był archeologiem.
02:28
and they found scores, target scores,
46
148100
2887
Znalazł tarcze,
02:30
that people had used for shooting.
47
150987
2923
których używano do ćwiczeń w strzelaniu.
02:33
And first they looked at 1865,
48
153910
2503
Najpierw spojrzał na te z 1865 roku
02:36
and they found that in a minute,
49
156413
2071
i odkrył, że ludziom w ciągu minuty
02:38
people had only put one bullet in the bullseye.
50
158484
3709
udawało się trafić w dziesiątkę tylko raz.
02:42
And then they found, in 1898,
51
162193
2317
Potem odkrył, że w 1898 roku
02:44
that they'd put about five bullets in the bullseye in a minute.
52
164510
3784
trafiano w środek już 5 razy na minutę.
02:48
And then about 1918 they put a hundred bullets in the bullseye.
53
168294
5227
W 1918 r. doszło do 100 strzałów.
02:53
And initially, that archaeologist would be baffled.
54
173521
3855
Na początku archeolog byłby zdumiony.
02:57
They would say, look, these tests were designed
55
177376
2597
Powiedziałby: "Te testy miały sprawdzić,
02:59
to find out how much people were steady of hand,
56
179973
3598
stabilność ręki, ostrość wzroku
03:03
how keen their eyesight was,
57
183571
2775
stabilność ręki, ostrość wzroku
03:06
whether they had control of their weapon.
58
186346
2338
i umiejętność panowania nad bronią.
03:08
How could these performances have escalated
59
188684
3021
Jak to możliwe, że ich wyniki
03:11
to this enormous degree?
60
191705
2182
tak niesamowicie się poprawiły?".
03:13
Well we now know, of course, the answer.
61
193887
2275
My oczywiście znamy odpowiedź.
03:16
If that Martian looked at battlefields,
62
196162
2812
Gdyby Marsjanin spojrzał na pola bitew,
03:18
they would find that people had only muskets
63
198974
2824
odkryłby, że w czasie wojny secesyjnej
03:21
at the time of the Civil War
64
201798
2064
ludzie mieli tylko muszkiety.
03:23
and that they had repeating rifles
65
203862
1807
W czasie wojny amerykańsko-hiszpańskiej
03:25
at the time of the Spanish-American War,
66
205669
3185
mieli karabiny powtarzalne,
03:28
and then they had machine guns
67
208854
1736
a do czasów I Wojny Światowej
03:30
by the time of World War I.
68
210590
2815
dorobili się karabinów maszynowych.
03:33
And, in other words, it was the equipment
69
213405
2551
Innymi słowy, za postęp odpowiadał sprzęt,
03:35
that was in the hands of the average soldier
70
215956
2167
a nie przeciętny żołnierz,
03:38
that was responsible, not greater keenness of eye
71
218123
3063
bystrość wzroku,
03:41
or steadiness of hand.
72
221186
2173
i stabilność ręki.
03:43
Now what we have to imagine is the mental artillery
73
223359
3320
Wyobraźmy sobie umysłową artylerię,
03:46
that we have picked up over those hundred years,
74
226679
3493
którą zdobyliśmy w ciągu stulecia,
03:50
and I think again that another thinker will help us here,
75
230172
4063
Chyba pomoże nam w tym inny myśliciel,
03:54
and that's Luria.
76
234235
2135
którym jest Aleksandr Łurija.
03:56
Luria looked at people
77
236370
2144
Przyglądał się on ludziom
03:58
just before they entered the scientific age,
78
238514
3653
tuż przed rozpoczęciem wieku nauki
04:02
and he found that these people
79
242167
1997
i odkrył, że niechętnie klasyfikują
04:04
were resistant to classifying the concrete world.
80
244164
3657
świat konkretów.
04:07
They wanted to break it up
81
247821
1054
Chcieli go rozbijać
04:08
into little bits that they could use.
82
248875
2590
na przydatne dla nich, małe kawałki.
04:11
He found that they were resistant
83
251465
2290
Odkrył, że niechętnie
04:13
to deducing the hypothetical,
84
253755
3501
rozważają hipotezy
04:17
to speculating about what might be,
85
257256
2677
czy spekulują o tym, co może się wydarzyć.
04:19
and he found finally that they didn't deal well
86
259933
2637
Odkrył też, że kiepsko radzą sobie z abstraktami
04:22
with abstractions or using logic on those abstractions.
87
262570
4397
i stosowaniu do nich logiki.
04:26
Now let me give you a sample of some of his interviews.
88
266967
3140
Przytoczę kilka wywiadów, które przeprowadził.
04:30
He talked to the head man of a person
89
270107
2366
Rozmawiał z człowiekiem
04:32
in rural Russia.
90
272473
1832
w rosyjskiej wsi.
04:34
They'd only had, as people had in 1900,
91
274305
2474
Tamtejsi ludzie w 1900 roku
04:36
about four years of schooling.
92
276779
2181
chodzili do szkoły może 4 lata.
04:38
And he asked that particular person,
93
278960
2360
Zapytał tego człowieka,
04:41
what do crows and fish have in common?
94
281320
3470
co mają ze sobą wspólnego kruki i ryby.
04:44
And the fellow said, "Absolutely nothing.
95
284790
3067
Facet odpowiedział: "Kompletnie nic.
04:47
You know, I can eat a fish. I can't eat a crow.
96
287857
2993
Mogę zjeść rybę, ale nie kruka.
04:50
A crow can peck at a fish.
97
290850
2326
Kruk może złowić rybę,
04:53
A fish can't do anything to a crow."
98
293176
2851
ale ryba nic mu nie może zrobić".
04:56
And Luria said, "But aren't they both animals?"
99
296027
3226
Łurija zapytał, czy oba nie są zwierzętami.
04:59
And he said, "Of course not.
100
299253
1410
Człowiek odparł: "Oczywiście, że nie.
05:00
One's a fish.
101
300663
1987
Jedno jest rybą,
05:02
The other is a bird."
102
302650
1772
a drugie ptakiem".
05:04
And he was interested, effectively,
103
304422
2022
Interesowało go tylko to,
05:06
in what he could do with those concrete objects.
104
306444
3668
co może zrobić z konkretnymi obiektami.
05:10
And then Luria went to another person,
105
310112
2878
Łurija udał się do kolejnej osoby
05:12
and he said to them,
106
312990
2183
i powiedział:
05:15
"There are no camels in Germany.
107
315173
2696
"W Niemczech nie ma wielbłądów.
05:17
Hamburg is a city in Germany.
108
317869
2411
Hamburg to miasto w Niemczech.
05:20
Are there camels in Hamburg?"
109
320280
2543
Czy w Hamburgu są wielbłądy?".
05:22
And the fellow said,
110
322823
891
Człowiek powiedział:
05:23
"Well, if it's large enough, there ought to be camels there."
111
323714
4219
"Jeśli jest wystarczająco duży, powinny tam być wielbłądy".
05:27
And Luria said, "But what do my words imply?"
112
327933
3894
Łurija spytał: "Ale co sugerują moje słowa?".
05:31
And he said, "Well, maybe it's a small village,
113
331827
2277
Człowiek odparł: "Może to mała wioska
05:34
and there's no room for camels."
114
334104
2569
i nie ma tam miejsca dla wielbłądów".
05:36
In other words, he was unwilling to treat this
115
336673
2263
Rozmówca chciał to traktować
05:38
as anything but a concrete problem,
116
338936
2797
tylko jako konkretny problem.
05:41
and he was used to camels being in villages,
117
341733
2558
Był przyzwyczajony, że w wioskach są wielbłądy,
05:44
and he was quite unable to use the hypothetical,
118
344291
3933
i nie potrafił użyć hipotezy,
05:48
to ask himself what if there were no camels in Germany.
119
348224
4907
że w Niemczech może nie być wielbłądów.
05:53
A third interview was conducted
120
353131
2813
Trzeci wywiad został przeprowadzony
05:55
with someone about the North Pole.
121
355944
2984
na temat bieguna północnego.
05:58
And Luria said, "At the North Pole, there is always snow.
122
358928
4105
Łurija powiedział: "Na biegunie północnym zawsze leży śnieg.
06:03
Wherever there is always snow, the bears are white.
123
363033
3955
Tam, gdzie zawsze leży śnieg, niedźwiedzie są białe.
06:06
What color are the bears at the North Pole?"
124
366988
3279
Jakiego koloru są niedźwiedzie na biegunie północnym?".
06:10
And the response was, "Such a thing
125
370267
2402
Odpowiedź brzmiała:
06:12
is to be settled by testimony.
126
372669
2310
"Trzeba to ustalić przez świadków.
06:14
If a wise person came from the North Pole
127
374979
2824
Gdyby ktoś mądry przyjechał stamtąd
06:17
and told me the bears were white,
128
377803
1851
i powiedział, że niedźwiedzie są tam białe,
06:19
I might believe him,
129
379654
1479
może bym mu uwierzył,
06:21
but every bear that I have seen is a brown bear."
130
381133
4205
ale ja widziałem tylko brązowe niedźwiedzie".
06:25
Now you see again, this person has rejected
131
385338
2984
Rozmówca znów nie chciał
06:28
going beyond the concrete world
132
388322
2195
wyjść poza świat konkretów,
06:30
and analyzing it through everyday experience,
133
390517
3173
analizując go przez codzienne doświadczenia.
06:33
and it was important to that person
134
393690
1866
Było dla niego istotne,
06:35
what color bears were --
135
395556
1562
jakiego koloru są niedźwiedzie,
06:37
that is, they had to hunt bears.
136
397118
2281
bo na nie polowano.
06:39
They weren't willing to engage in this.
137
399399
2409
Ludzie niechętnie angażowali się w te rozważania.
06:41
One of them said to Luria,
138
401808
1837
Jeden z nich zapytał Łuriję,
06:43
"How can we solve things that aren't real problems?
139
403645
3500
"Jak można rozwiązać coś, co nie jest rzeczywistym problemem?
06:47
None of these problems are real.
140
407145
1891
Żadna z tych kwestii nie jest prawdziwa.
06:49
How can we address them?"
141
409036
2643
Jak możemy się do nich odnieść?".
06:51
Now, these three categories --
142
411679
3545
Czy te trzy kategorie,
06:55
classification,
143
415224
1491
klasyfikacja,
06:56
using logic on abstractions,
144
416715
2141
logika w stosunku do abstraktów
06:58
taking the hypothetical seriously --
145
418856
2769
i poważne podeście do hipotez,
07:01
how much difference do they make in the real world
146
421625
2438
mają znaczenie w świecie rzeczywistym,
07:04
beyond the testing room?
147
424063
1893
poza laboratorium?
07:05
And let me give you a few illustrations.
148
425956
2970
Podam wam kilka przykładów.
07:08
First, almost all of us today get a high school diploma.
149
428926
3389
Dziś prawie każdy ma dyplom szkoły średniej.
07:12
That is, we've gone from four to eight years of education
150
432315
3397
Czyli z 4 do 8 lat kształcenia
07:15
to 12 years of formal education,
151
435712
2777
przeszliśmy do 12 lat formalnej edukacji,
07:18
and 52 percent of Americans
152
438489
1901
a 52% Amerykanów
07:20
have actually experienced some type of tertiary education.
153
440390
3820
miało też styczność z jakąś formą wyższego kształcenia.
07:24
Now, not only do we have much more education,
154
444210
4032
Nasza obecna edukacja
07:28
and much of that education is scientific,
155
448242
2693
jest też znacznie bardziej naukowa,
07:30
and you can't do science without classifying the world.
156
450935
4010
a do nauki nie można podejść bez klasyfikowania świata.
07:34
You can't do science without proposing hypotheses.
157
454945
3859
Nie można się przy niej obyć bez stawiania hipotez.
07:38
You can't do science without making it logically consistent.
158
458804
4174
Nauka musi być logicznie spójna.
07:42
And even down in grade school, things have changed.
159
462978
3810
Sprawy zmieniły się nawet w szkołach podstawowych.
07:46
In 1910, they looked at the examinations
160
466788
2934
W 1910 roku wszystkie egzaminy
07:49
that the state of Ohio gave to 14-year-olds,
161
469722
3820
dla 14-latków w stanie Ohio
07:53
and they found that they were all
162
473542
1606
sprawdzały znajomość
07:55
for socially valued concrete information.
163
475148
3435
społecznie cenionych, konkretnych informacji.
07:58
They were things like,
164
478583
1331
Były to takie rzeczy,
07:59
what are the capitals of the 44 or 45 states
165
479914
2887
jak znajomość stolic
08:02
that existed at that time?
166
482801
2374
ówcześnie istniejących stanów.
08:05
When they looked at the exams
167
485175
1578
Egzaminy przeprowadzane
08:06
that the state of Ohio gave in 1990,
168
486753
3147
w stanie Ohio w 1990 roku
08:09
they were all about abstractions.
169
489900
2386
w całości skupiały się na abstraktach,
08:12
They were things like,
170
492286
1593
jak: "czemu największe miasto
08:13
why is the largest city of a state rarely the capital?
171
493879
5134
danego stanu rzadko jest jego stolicą".
08:19
And you were supposed to think, well,
172
499013
1564
Trzeba było pomyśleć,
08:20
the state legislature was rural-controlled,
173
500577
3214
że kontrolę nad ustawodawstwem mieli ludzie ze wsi,
08:23
and they hated the big city,
174
503791
2098
którzy nienawidzili wielkich miast.
08:25
so rather than putting the capital in a big city,
175
505889
2593
Zamiast ustanawiać stolicą duże miasto,
08:28
they put it in a county seat.
176
508482
1438
umieszczali ją w siedzibie hrabstwa.
08:29
They put it in Albany rather than New York.
177
509920
2736
Wybrali Albany zamiast Nowego Jorku,
08:32
They put it in Harrisburg rather than Philadelphia.
178
512656
3056
Harrisburg zamiast Filadelfii,
08:35
And so forth.
179
515712
1935
i tak dalej.
08:37
So the tenor of education has changed.
180
517647
2431
Zmieniła się więc istota edukacji.
08:40
We are educating people to take the hypothetical seriously,
181
520078
4034
Uczymy ludzi serio traktować hipotezy,
08:44
to use abstractions, and to link them logically.
182
524112
3578
używać abstraktów i logicznie je łączyć.
08:47
What about employment?
183
527690
2381
Co z zatrudnieniem?
08:50
Well, in 1900, three percent of Americans
184
530071
3900
W 1900 roku 3% Amerykanów
08:53
practiced professions that were cognitively demanding.
185
533971
3542
wykonywało wymagające poznawczo zawody.
08:57
Only three percent were lawyers or doctors or teachers.
186
537513
4055
Tylko 3% ludzi było prawnikami, lekarzami czy nauczycielami.
09:01
Today, 35 percent of Americans
187
541568
2863
Dzisiaj wymagające poznawczo zawody
09:04
practice cognitively demanding professions,
188
544431
3319
wykonuje 35% Amerykanów.
09:07
not only to the professions proper like lawyer
189
547750
2626
Są to nie tylko zawody właściwe,
09:10
or doctor or scientist or lecturer,
190
550376
2549
takie jak lekarz, naukowiec czy wykładowca,
09:12
but many, many sub-professions
191
552925
1818
ale też wiele zawodów wspierających,
09:14
having to do with being a technician,
192
554743
1941
takich jak technik
09:16
a computer programmer.
193
556684
2025
czy programista.
09:18
A whole range of professions now make cognitive demands.
194
558709
4324
Dziś wiele zajęć stawia wymagania poznawcze.
09:23
And we can only meet the terms of employment
195
563033
2930
A wymaganiom współczesnego rynku pracy
09:25
in the modern world by being cognitively
196
565963
2497
możemy sprostać tylko
09:28
far more flexible.
197
568460
2261
przez większą elastyczność poznawczą.
09:30
And it's not just that we have many more people
198
570721
3223
Nie tylko więcej osób
09:33
in cognitively demanding professions.
199
573944
2990
wykonuje wymagające poznawczo zawody.
09:36
The professions have been upgraded.
200
576934
2403
Te zawody też się rozwinęły.
09:39
Compare the doctor in 1900,
201
579337
2111
Porównajcie lekarza z 1900 roku,
09:41
who really had only a few tricks up his sleeve,
202
581448
3049
który tak naprawdę znał po prostu kilka sztuczek,
09:44
with the modern general practitioner or specialist,
203
584497
2808
ze współczesnym internistą czy specjalistą,
09:47
with years of scientific training.
204
587305
2679
po wielu latach nauki.
09:49
Compare the banker in 1900,
205
589984
2269
Porównajcie bankiera z 1900 roku,
09:52
who really just needed a good accountant
206
592253
2413
któremu potrzebny był tylko dobry księgowy
09:54
and to know who was trustworthy in the local community
207
594666
3176
i wiedza o tym, komu w okolicy można wierzyć,
09:57
for paying back their mortgage.
208
597842
2291
że spłaci kredyt.
10:00
Well, the merchant bankers who brought the world to their knees
209
600133
3229
Korporacyjni bankierzy, którzy doprowadzili świat do ruiny,
10:03
may have been morally remiss,
210
603362
1766
byli może na bakier z moralnością,
10:05
but they were cognitively very agile.
211
605128
3139
ale byli bardzo sprawni umysłowo.
10:08
They went far beyond that 1900 banker.
212
608267
4611
Znacznie przewyższali bankierów z 1900 roku.
10:12
They had to look at computer projections
213
612878
2167
Musieli analizować prognozy
10:15
for the housing market.
214
615045
2000
dla rynku nieruchomości.
10:17
They had to get complicated CDO-squared
215
617045
3905
Musieli budować skomplikowane pakiety
10:20
in order to bundle debt together
216
620950
2450
obligacji zabezpieczonych długiem,
10:23
and make debt look as if it were actually a profitable asset.
217
623400
3759
żeby dług wyglądał na zyskowny składnik aktywów.
10:27
They had to prepare a case to get rating agencies
218
627159
3100
Musieli przekonać agencje ratingowe,
10:30
to give it a AAA,
219
630259
1111
żeby dały im ocenę AAA,
10:31
though in many cases, they had virtually bribed the rating agencies.
220
631370
4234
chociaż w wielu przypadkach w zasadzie je przekupili.
10:35
And they also, of course, had to get people
221
635604
2029
Musieli też oczywiście przekonać ludzi
10:37
to accept these so-called assets
222
637633
2687
do akceptacji tych tak zwanych "aktywów"
10:40
and pay money for them
223
640320
1500
i do ich kupna,
10:41
even though they were highly vulnerable.
224
641820
2587
pomimo wysokiego ryzyka.
10:44
Or take a farmer today.
225
644407
1590
Weźmy współczesnego rolnika.
10:45
I take the farm manager of today as very different
226
645997
3280
Dzisiejszy zarządca gospodarstwa rolnego
10:49
from the farmer of 1900.
227
649277
2491
mocno się różni od rolnika z 1900 roku.
10:51
So it hasn't just been the spread
228
651768
1838
Czyli nie tylko mamy więcej
10:53
of cognitively demanding professions.
229
653606
3191
wymagających poznawczo zawodów.
10:56
It's also been the upgrading of tasks
230
656797
2380
Chodzi też o rozwój takich zajęć,
10:59
like lawyer and doctor and what have you
231
659177
2567
jak prawnik, lekarz, stawiających wymagania
11:01
that have made demands on our cognitive faculties.
232
661744
3777
naszym zdolnościom poznawczym.
11:05
But I've talked about education and employment.
233
665521
3159
Wróćmy do wykształcenia i rynku pracy.
11:08
Some of the habits of mind that we have developed
234
668680
3339
Niektóre z nawyków umysłowych,
11:12
over the 20th century
235
672019
1607
które wykształciliśmy w XX wieku,
11:13
have paid off in unexpected areas.
236
673626
2595
opłaciły się w nieoczekiwany sposób.
11:16
I'm primarily a moral philosopher.
237
676221
2271
Jestem przede wszystkim etykiem,
11:18
I merely have a holiday in psychology,
238
678492
3688
mam tylko urlop od psychologii.
11:22
and what interests me in general is moral debate.
239
682180
4408
Zasadniczo interesuje mnie debata na temat etyki.
11:26
Now over the last century,
240
686588
2731
W ciągu ostatniego stulecia
11:29
in developed nations like America,
241
689319
2350
w krajach rozwiniętych, takich jak USA,
11:31
moral debate has escalated
242
691669
1981
ta debata wzmogła się,
11:33
because we take the hypothetical seriously,
243
693650
3339
bo zaczęto poważnie traktować hipotezy
11:36
and we also take universals seriously
244
696989
3215
oraz uogólnienia,
11:40
and look for logical connections.
245
700204
2796
i szukać logicznych powiązań.
11:43
When I came home in 1955 from university
246
703000
3735
Kiedy w 1955 r. wróciłem po studiach do domu,
11:46
at the time of Martin Luther King,
247
706735
2307
w czasach Martina Luthera Kinga,
11:49
a lot of people came home at that time
248
709042
2322
do domu wróciło też wielu innych.
11:51
and started having arguments with their parents and grandparents.
249
711364
3750
Zaczęli kłócić się z rodzicami i dziadkami.
11:55
My father was born in 1885,
250
715114
3228
Mój ojciec urodził się w 1885 roku
11:58
and he was mildly racially biased.
251
718342
2563
i nie był zbytnio uprzedzony do innych ras.
12:00
As an Irishman, he hated the English so much
252
720905
2103
Jako Irlandczyk nienawidził Anglików tak,
12:03
he didn't have much emotion for anyone else.
253
723008
2321
że nie starczało mu uczuć dla innych.
12:05
(Laughter)
254
725329
3271
(Śmiech)
12:08
But he did have a sense that black people were inferior.
255
728600
4508
Jednak czuł, że rasa czarna jest gorsza.
12:13
And when we said to our parents and grandparents,
256
733108
2848
Kiedy zapytaliśmy rodziców i dziadków,
12:15
"How would you feel if tomorrow morning you woke up black?"
257
735956
4493
jak poczuliby się, gdyby jutro obudzili się czarni,
12:20
they said that is the dumbest thing you've ever said.
258
740449
3621
odparli, że to największa głupota, jaką od nas słyszeli.
12:24
Who have you ever known who woke up in the morning --
259
744070
2502
Znacie kogoś, kto rano obudził się...
12:26
(Laughter) --
260
746572
2402
(Śmiech)
12:28
that turned black?
261
748974
1230
i stwierdził, że jest czarny?
12:30
In other words, they were fixed in the concrete
262
750204
3516
Czyli koncentrowali się
12:33
mores and attitudes they had inherited.
263
753720
3513
na konkretnych, odziedziczonych przekonaniach i postawach.
12:37
They would not take the hypothetical seriously,
264
757233
3011
Nie brali hipotez na poważnie,
12:40
and without the hypothetical,
265
760244
1484
a bez hipotez
12:41
it's very difficult to get moral argument off the ground.
266
761728
4019
ciężko prowadzić moralną debatę.
12:45
You have to say, imagine you were
267
765747
2635
Musisz powiedzieć: "Wyobraź sobie,
12:48
in Iran, and imagine that your relatives
268
768382
5585
że jesteś w Iranie,
12:53
all suffered from collateral damage
269
773967
2700
a twoja rodzina ucierpiała,
12:56
even though they had done no wrong.
270
776667
1946
chociaż nie zrobili nic złego.
12:58
How would you feel about that?
271
778613
2061
Jakbyś się czuł?".
13:00
And if someone of the older generation says,
272
780674
2720
Jeśli ktoś ze starszego pokolenia odpowie,
13:03
well, our government takes care of us,
273
783394
1930
że przecież rząd o nas dba,
13:05
and it's up to their government to take care of them,
274
785324
2943
a więc o nich powinien zadbać ich rząd,
13:08
they're just not willing to take the hypothetical seriously.
275
788267
4068
to znaczy, że nie chce poważnie rozpatrywać hipotez.
13:12
Or take an Islamic father whose daughter has been raped,
276
792335
3367
Weźmy islamskiego ojca, którego córkę zgwałcono,
13:15
and he feels he's honor-bound to kill her.
277
795702
3210
i który uważa, że trzeba ją zabić w imię honoru.
13:18
Well, he's treating his mores
278
798912
2360
Traktuje swoje przekonania
13:21
as if they were sticks and stones and rocks that he had inherited,
279
801272
3900
jak odziedziczone kije i kamienie.
13:25
and they're unmovable in any way by logic.
280
805172
2645
Nie porusza ich żadna logika.
13:27
They're just inherited mores.
281
807817
2576
To po prostu odziedziczone konwencje.
13:30
Today we would say something like,
282
810393
2201
Dzisiaj powiedzielibyśmy może:
13:32
well, imagine you were knocked unconscious and sodomized.
283
812594
3577
"Wyobraź sobie, że pobito cię do nieprzytomności i zgwałcono.
13:36
Would you deserve to be killed?
284
816171
1673
Zasługiwałbyś na śmierć?".
13:37
And he would say, well that's not in the Koran.
285
817844
2895
Odparłby: "Koran o tym nie mówi.
13:40
That's not one of the principles I've got.
286
820739
4022
To nie jest jedna z moich zasad".
13:44
Well you, today, universalize your principles.
287
824761
2841
Dzisiaj uogólniacie zasady.
13:47
You state them as abstractions and you use logic on them.
288
827602
3557
Formułujecie je jako abstrakty, i myślicie o nich logicznie.
13:51
If you have a principle such as,
289
831159
2273
Jeśli wyznajecie zasadę,
13:53
people shouldn't suffer unless they're guilty of something,
290
833432
3646
że ludzie nie powinni niewinnie cierpieć,
13:57
then to exclude black people
291
837078
2096
to żeby wykluczyć czarnych,
13:59
you've got to make exceptions, don't you?
292
839174
2498
musielibyście stworzyć wyjątki.
14:01
You have to say, well, blackness of skin,
293
841672
2988
Musielibyście stwierdzić, że sam kolor skóry
14:04
you couldn't suffer just for that.
294
844660
2623
nie wystarcza, by za niego cierpieć.
14:07
It must be that blacks are somehow tainted.
295
847283
3263
Czarni muszą być czymś splamieni.
14:10
And then we can bring empirical evidence to bear, can't we,
296
850546
3167
Wtedy można przytoczyć empiryczne przykłady.
14:13
and say, well how can you consider all blacks tainted
297
853713
2916
Jak czarni mogą być splamieni,
14:16
when St. Augustine was black and Thomas Sowell is black.
298
856629
3794
skoro święty Augustyn i Thomas Sowell są czarni.
14:20
And you can get moral argument off the ground, then,
299
860423
3425
Można zacząć dyskusję moralną,
14:23
because you're not treating moral principles as concrete entities.
300
863848
4554
bo zasady moralne przestają być konkretnymi zapisami.
14:28
You're treating them as universals,
301
868402
1937
Traktujemy je całościowo,
14:30
to be rendered consistent by logic.
302
870339
2779
a są spójne dzięki logice.
14:33
Now how did all of this arise out of I.Q. tests?
303
873118
3130
Jak doszliśmy do tego, wychodząc od testów na inteligencję?
14:36
That's what initially got me going on cognitive history.
304
876248
4010
Właśnie dlatego zainteresowałem się historią poznawczą.
14:40
If you look at the I.Q. test,
305
880258
1885
Testy IQ pokazują,
14:42
you find the gains have been greatest in certain areas.
306
882143
3985
w jakich dziedzinach nastąpiły największe postępy.
14:46
The similarities subtest of the Wechsler
307
886128
2603
Test podobieństw Wechslera
14:48
is about classification,
308
888731
2269
dotyczy klasyfikacji
14:51
and we have made enormous gains
309
891000
2080
i to właśnie tutaj
14:53
on that classification subtest.
310
893080
3110
zrobiliśmy największe postępy.
14:56
There are other parts of the I.Q. test battery
311
896190
3281
Część testów IQ
14:59
that are about using logic on abstractions.
312
899471
3096
dotyczy logiki w stosunku do abstraktów.
15:02
Some of you may have taken Raven's Progressive Matrices,
313
902567
3474
Może rozwiązywaliście test matryc Ravena,
15:06
and it's all about analogies.
314
906041
2538
który w całości opiera się na analogiach.
15:08
And in 1900, people could do simple analogies.
315
908579
3856
W 1900 r. rozpoznawano proste analogie.
15:12
That is, if you said to them, cats are like wildcats.
316
912435
4345
Jeśli powiedziało im się, że koty są podobne do żbików,
15:16
What are dogs like?
317
916780
1576
i zapytało, do jakich zwierząt podobne są psy,
15:18
They would say wolves.
318
918356
2092
odpowiadali, że do wilków.
15:20
But by 1960, people could attack Raven's
319
920448
3544
Ale już w 1960 roku
15:23
on a much more sophisticated level.
320
923992
2650
potrafiono dostrzec bardziej skomplikowane analogie.
15:26
If you said, we've got two squares followed by a triangle,
321
926642
4507
Jeśli usłyszeli, że po dwóch kwadratach występuje trójkąt,
15:31
what follows two circles?
322
931149
2236
na pytanie, co wystąpi po dwóch kołach,
15:33
They could say a semicircle.
323
933385
2287
odpowiadali, że półkole.
15:35
Just as a triangle is half of a square,
324
935672
2178
Tak, jak trójkąt jest połową kwadratu,
15:37
a semicircle is half of a circle.
325
937850
2718
tak półkole połową koła.
15:40
By 2010, college graduates, if you said
326
940568
3593
W 2010 roku absolwenci uczelni,
15:44
two circles followed by a semicircle,
327
944161
3235
zapytani, co nastąpi po dwóch 16,
15:47
two sixteens followed by what,
328
947396
2790
skoro po dwóch kołach następuje półkole,
15:50
they would say eight, because eight is half of 16.
329
950186
3736
odpowiadali, że 8, bo osiem to połowa 16.
15:53
That is, they had moved so far from the concrete world
330
953922
2866
Czyli odeszli od świata konkretów na tyle daleko,
15:56
that they could even ignore
331
956788
2293
że potrafili nawet zignorować
15:59
the appearance of the symbols that were involved in the question.
332
959081
4523
różnice w symbolach, które pojawiły się w pytaniu.
16:03
Now, I should say one thing that's very disheartening.
333
963604
3164
Powiem teraz o jednej przygnębiającej rzeczy.
16:06
We haven't made progress on all fronts.
334
966768
2872
Nie rozwinęliśmy się na wszystkich polach.
16:09
One of the ways in which we would like to deal
335
969640
2764
Jednym ze sposobów radzenia sobie
16:12
with the sophistication of the modern world
336
972404
2198
ze skomplikowanym współczesnym światem,
16:14
is through politics,
337
974602
2036
jest polityka.
16:16
and sadly you can have humane moral principles,
338
976638
3335
Można mieć humanitarne zasady moralne,
16:19
you can classify, you can use logic on abstractions,
339
979973
4420
umiejętność klasyfikacji i stosowania logiki do abstraktów,
16:24
and if you're ignorant of history and of other countries,
340
984393
2930
ale bez znajomości historii i innych krajów
16:27
you can't do politics.
341
987323
2427
nie można uprawiać polityki.
16:29
We've noticed, in a trend among young Americans,
342
989750
3020
Młodzi Amerykanie czytają coraz mniej
16:32
that they read less history and less literature
343
992770
2875
książek historycznych i literatury,
16:35
and less material about foreign lands,
344
995645
2610
mniej materiałów na temat zagranicy.
16:38
and they're essentially ahistorical.
345
998255
1695
Zasadniczo są oderwani od historii.
16:39
They live in the bubble of the present.
346
999950
2117
Żyją w bańce mydlanej teraźniejszości.
16:42
They don't know the Korean War from the war in Vietnam.
347
1002067
2856
Nie odróżniają wojny koreańskiej od wojny w Wietnamie.
16:44
They don't know who was an ally of America in World War II.
348
1004923
4183
Nie wiedzą, kto był sojusznikiem USA w II wojnie światowej.
16:49
Think how different America would be
349
1009106
2621
Pomyślcie, jak inna byłaby Ameryka,
16:51
if every American knew that this is the fifth time
350
1011727
3596
gdyby każdy obywatel wiedział,
16:55
Western armies have gone to Afghanistan to put its house in order,
351
1015323
4094
że wojska zachodnie już piąty raz wkraczają do Afganistanu,
16:59
and if they had some idea of exactly what had happened
352
1019417
3364
i gdyby miał pojęcie o tym, co się stało
17:02
on those four previous occasions.
353
1022781
2325
przy poprzednich czterech razach.
17:05
(Laughter)
354
1025106
950
(Śmiech)
17:06
And that is, they had barely left,
355
1026056
1948
Mianowicie, że tuż po wycofaniu
17:08
and there wasn't a trace in the sand.
356
1028004
2332
nie został po nich nawet ślad na piasku.
17:10
Or imagine how different things would be
357
1030336
3208
Albo pomyślcie jak wyglądałyby sprawy,
17:13
if most Americans knew that we had been lied
358
1033544
2756
gdyby większość Amerykanów wiedziała,
17:16
into four of our last six wars.
359
1036300
2925
że okłamywano ich w czterech z ostatnich sześciu wojen.
17:19
You know, the Spanish didn't sink the battleship Maine,
360
1039225
2934
Hiszpanie nie zatopili okrętu wojennego Maine,
17:22
the Lusitania was not an innocent vessel
361
1042159
2258
Lusitania nie była niewinnym statkiem,
17:24
but was loaded with munitions,
362
1044417
2633
tylko przewoziła amunicję.
17:27
the North Vietnamese did not attack the Seventh Fleet,
363
1047050
4078
Północny Wietnam nie zaatakował Siódmej Floty,
17:31
and, of course, Saddam Hussein hated al Qaeda
364
1051128
3568
a Saddam Hussein nienawidził Al Kaidy
17:34
and had nothing to do with it,
365
1054696
1909
i nie miał z nią nic wspólnego.
17:36
and yet the administration convinced 45 percent of the people
366
1056605
3803
Mimo to rząd przekonał 45% obywateli,
17:40
that they were brothers in arms,
367
1060408
1544
że byli w komitywie,
17:41
when he would hang one from the nearest lamppost.
368
1061952
3879
choć jeden powiesiłby drugiego na latarni.
17:45
But I don't want to end on a pessimistic note.
369
1065831
3469
Nie chcę jednak kończyć na smutno.
17:49
The 20th century has shown enormous cognitive reserves
370
1069300
4518
XX wiek pokazał ogromne rezerwy zdolności poznawczych,
17:53
in ordinary people that we have now realized,
371
1073818
3653
tkwiące w zwykłych ludziach,
17:57
and the aristocracy was convinced
372
1077471
2064
podczas gdy arystokracja była przekonana,
17:59
that the average person couldn't make it,
373
1079535
2179
że przeciętny człowiek nigdy nie da rady
18:01
that they could never share their mindset
374
1081714
2966
myśleć tak, jak oni,
18:04
or their cognitive abilities.
375
1084680
2606
ani mieć podobnych zdolności poznawczych.
18:07
Lord Curzon once said
376
1087286
1714
Lord Curzon,
18:09
he saw people bathing in the North Sea,
377
1089000
2264
widząc ludzi kąpiących się w Morzu Północnym,
18:11
and he said, "Why did no one tell me
378
1091264
1663
zapytał: "Dlaczego nikt nie powiedział mi,
18:12
what white bodies the lower orders have?"
379
1092927
2976
że pospólstwo ma tak białe ciała?".
18:15
As if they were a reptile.
380
1095903
2351
Tak, jakby byli gadami.
18:18
Well, Dickens was right and he was wrong. [Correction: Rudyard Kipling]
381
1098254
3050
Dickens i mylił się i nie. [Korekta: Rudyard Kipling]
18:21
[Kipling] said, "The colonel's lady and Judy O'Grady
382
1101304
3710
mówiąc: "Dama pułkownika i Judy O'Grady
18:25
are sisters underneath the skin."
383
1105014
3209
są w środku siostrami".
18:28
(Applause)
384
1108223
4000
(Oklaski)
O tej stronie

Na tej stronie poznasz filmy z YouTube, które są przydatne do nauki języka angielskiego. Zobaczysz lekcje angielskiego prowadzone przez najlepszych nauczycieli z całego świata. Kliknij dwukrotnie na angielskie napisy wyświetlane na stronie każdego filmu, aby odtworzyć film od tego miejsca. Napisy przewijają się synchronicznie z odtwarzaniem filmu. Jeśli masz jakieś uwagi lub prośby, skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego.

https://forms.gle/WvT1wiN1qDtmnspy7