What I learned as a prisoner in North Korea | Euna Lee

2,956,568 views ・ 2017-10-20

TED


ဗီဒီယိုကိုဖွင့်ရန် အောက်ပါ အင်္ဂလိပ်စာတန်းများကို နှစ်ချက်နှိပ်ပါ။

00:00
Translator: Joseph Geni Reviewer: Camille Martínez
0
0
7000
Translator: Sanntint Tint Reviewer: Myo Aung
00:12
I recently read about what the young generation of workers want
1
12574
4356
မကြာသေးခင်က Harvard Business Review မှာ လူငယ်မျိုးဆက်သစ် အလုပ်သမားတွေ
00:16
in Harvard Business Review.
2
16954
1851
လိုချင်တာတွေ အကြောင်းတွေကို ဖတ်ရတယ်။
00:18
One thing that stuck out to me was: don't just talk about impact,
3
18829
5012
ကျွန်မ အံ့ဩခဲ့ရတဲ့အရာတစ်ခုကတော့ သက်ရောက်မှုအကြောင်း မပြောဘဲ
00:23
but make an impact.
4
23865
1661
သက်ရောက်မှုရှိအောင် လုပ်ပါဆိုတာပါ။
00:26
I'm a little bit older than you,
5
26542
2005
ကျွန်မက သူတို့ထက် နည်းနည်း အသက်ပိုကြီးတယ်၊
00:29
maybe much older than you,
6
29352
1876
အများကြီး အသက်ကြီးပိုကြီးလောက်တယ်၊
00:31
but this is exactly the same goal that I had when I was in college.
7
31252
4533
ဒါပေမဲ့ ဒါက ကောလိပ်တက်တုန်းက ကျွန်မမှာ ရှိခဲ့တဲ့ပန်းတိုင်နဲ့အတူတူပါပဲ။
00:37
I wanted to make my own impact for those who live under injustice;
8
37301
4693
မတရားမှုအောက်မှာ နေနေရတဲ့သူတွေအတွက် ကိုယ်ပိုင် သက်ရောက်မှု ဖန်တီးချင်တယ်။
00:42
it's the reason that I became a documentary journalist,
9
42018
3381
ဒါက ကျွန်မ မှတ်တမ်း သတင်းထောက် တစ်ယောက် ဖြစ်လာရတဲ့ အကြောင်းအရင်းပါ၊
00:45
the reason I became
10
45423
1563
ကျွန်မ မြောက်ကိုရီးယားမှာ
00:47
a prisoner in North Korea for 140 days.
11
47788
3173
ရက်ပေါင်း ၁၄၀ ကြာ အကျဉ်းသား ဖြစ်ခဲ့ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းပါ။
00:51
It was March 17, 2009.
12
51875
2802
မတ်လ ၁၇ ရက်၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကပါ။
00:55
It is St. Patrick's Day for all of you,
13
55226
3016
အဲဒီနေ့က အားလုံးအတွက် စိန့်ပက်ထရစ် နေ့ပါ၊
00:58
but it was the day that turned my life upside down.
14
58266
4554
ဒါပေမဲ့ အဲဒီနေ့က ကျွန်မဘဝကို ဇောက်ထိုးပြောင်းပြန် ဖြစ်စေတဲ့နေ့ပါ။
01:03
My team and I were making a documentary about North Korean refugees
15
63346
4601
ကျွန်မတို့က တရုတ်နိုင်ငံမှာ လူသားဘဝအောက် မှာ နေထိုင်တဲ့ မြောက်ကိုရီးယား ဒုက္ခသည်တွေ
01:07
living below human life in China.
16
67971
3470
အကြောင်း မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးနေတာပါ။
01:12
We were at the border.
17
72901
2181
ကျွန်မတို့က နယ်စပ်မှာ ရှိနေခဲ့တယ်။
01:15
It was our last day of filming.
18
75771
2193
ရိုက်ကူးရေးရဲ့ နောက်ဆုံးနေ့ပါပါ။
01:19
There was no wire fence
19
79417
2627
နယ်နိမိတ်ကို ပြသဖို့ ဝါယာကြိုးစည်းရိုး
01:22
or bars
20
82068
1270
ဒါမဟုတ် သံတိုင်တွေ
01:23
or sign to show that it is the border,
21
83362
2296
သို့မဟုတ် ဆိုင်းဘုတ်တွေ မရှိပေမဲ့၊
01:25
but this is a place that a lot of North Korean defectors use
22
85682
3751
ဒါက မြောက်ကိုရီးယားကနေ ထွက်ပြေးလာသူတွေ လွတ်မြောက်လမ်းအဖြစ်
01:29
as an escape route.
23
89457
1462
အသုံးပြုတဲ့ နေရာတစ်ခုပါ။
01:32
It was still winter,
24
92554
1935
ဆောင်းတွင်းဖြစ်တုန်းဆိုတော့
01:34
and the river was frozen.
25
94513
2493
မြစ်ရေက အေးခဲနေတယ်။
01:37
When we were in the middle of the frozen river,
26
97559
3622
ကျွန်မတို့က အေးခဲနေတဲ့ မြစ်လယ်မှာရှိနေတုန်း၊
01:41
we were filming about the condition of the cold weather
27
101205
2912
မြောက်ကိုးရီးယားတွေ လွတ်မြောက်မှုကို ရှာဖွေတဲ့အခါ
01:44
and the environment
28
104141
1198
ရင်ဆိုင် ကြုံတွေ့ရတဲ့
01:45
that North Koreans had to deal with
29
105363
2726
အေးခဲတဲ့ ရာသီဥတု အခြေအနေနဲ့
01:48
when they seek their freedom.
30
108113
1827
ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရိုက်ကူးနေတာပါ။
01:50
And suddenly, one of my team members shouted,
31
110979
3135
ရုတ်​တရက်​ ကျွန်​​မတို့ရဲ့ ​အဖွဲ့ဝင်​တစ်​​ယောက်​က “စစ်သား​တွေ”
01:54
"Soldiers!"
32
114138
1153
လို့ အော်တာနဲ့
01:55
So I looked back,
33
115752
1702
ပြန်ကြည့်လိုက်တော့
01:57
and there were two small soldiers in green uniforms with rifles,
34
117478
5648
အစိမ်းရောင် ယူနီဖောင်းဝတ်ထားတဲ့ ရိုင်ဖယ်သေနတ်တွေနဲ့ စစ်သားလေး နှစ်ယောက်က
02:03
chasing after us.
35
123150
1392
ကျွန်မတို့နောက်ကို လိုက်လာနေတယ်။
02:05
We all ran as fast as we could.
36
125108
2638
ကျွန်မတို့ အားလုံး တတ်နိုင်သမျှ မြန်မြန် ပြေးကြတယ်။
02:08
I prayed that, please don't let them shoot my head.
37
128593
2989
ငါ့ခေါင်းကိုတော့ မပစ်လိုက်ပါနဲ့ လို့ ကျွန်မ ဆုတောင်းမိတယ်။
02:12
And I was thinking that,
38
132242
1802
ငါ့ခြေထောက်တွေ
02:14
if my feet are on Chinese soil,
39
134068
2734
တရုတ်မြေပေါ် ရောက်နေရင် ဘေးကင်းလိမ့်မယ် လို့
02:16
I'll be safe.
40
136826
1353
ကျွန်မ တွေးနေခဲ့တာပေါ့။
02:18
And I made it to Chinese soil.
41
138203
2193
ပြီးတော့ ကျွန်မ တရုတ်မြေကို ရောက်သွားတယ်။
02:21
Then I saw my colleague Laura Ling fall on her knees.
42
141244
4278
နောက်တော့ ကျွန်မရဲ့လုပ်ဖော် Laura Ling ဒူးပေါ်လဲကျသွားတာကို ကျွန်မတွေ့လိုက်တယ်။
02:26
I didn't know what to do at that short moment,
43
146251
2616
အဲဒီခဏမှာ ကျွန်မ ဘာလုပ်ရမှန်းမသိပေမဲ့ ”
02:28
but I knew that I could not leave her alone there
44
148891
2627
Euna၊ ငါ့ခြေထောက်တွေ ဘာမှ မခံစားရတော့ဘူး” လို့ ပြောတဲ့အခါ
02:31
when she said, "Euna, I can't feel my legs."
45
151542
2991
သူ့ကို တစ်ယောက်တည်း မထားခဲ့နိုင်ဘူးဆိုတာ ကျွန်မ သိလိုက်တယ်။
02:35
In a flash, we were surrounded by these two Korean soldiers.
46
155680
4803
တစ်ခဏအတွင်းမှာ ဒီကိုရီးယား စစ်သား နှစ်ယောက်က ကျွန်မတို့ကို ဝိုင်းရံထားတယ်။
02:40
They were not much bigger than us,
47
160507
2343
သူတို့က ကျွန်မတို့ထက်တော့ အများကြီး ပိုမထွားပေမဲ့
02:42
but they were determined to take us to their army base.
48
162874
3699
ကျွန်မတို့ကို စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းကို ခေါ်သွားဖို့ ဆုံးဖြတ်ထားသူတွေပါ။
02:47
I begged and yelled for any kind of help,
49
167599
3201
တစ်စုံတစ်ယောက် တရုတ်ပြည်ဘက်က ပေါ်လာမယ်လို့ မျှော်လင့်ပြီး
02:50
hoping that someone would show up from China.
50
170824
3152
ကျွန်မက အကူအညီတောင်းပြီး အော်ဟစ်ခဲ့တယ်။
02:55
Here I was, being stubborn
51
175197
1921
ဒီမှာ သေနတ်နဲ့ လေ့ကျင့်ထားတဲ့
02:57
towards a trained soldier with a gun.
52
177784
2512
စစ်သားကို ကျွန်မက ခေါင်းမာနေတာပါ။
03:00
I looked at his eyes.
53
180320
1657
ကျွန်မ သူ့မျက်လုံးတွေကို ကြည့်လိုက်တယ်။
03:04
He was just a boy.
54
184445
1441
သူက ကောင်းလေးပဲရှိသေးတာပါ။
03:06
At that moment, he raised his rifle to hit me,
55
186854
3515
အဲဒီအချိန်မှာ သူက ကျွန်မကို ရိုက်ဖို့ ရိုင်ဖယ်သေနတ်ကို မြှောက်လိုက်ပေမဲ့
03:10
but I saw that he was hesitating.
56
190393
2142
သူ တုံ့ဆိုင်းသွားတာကို ကျွန်မ မြင်လိုက်ရတယ်။
03:12
His eyes were shaking,
57
192559
1775
သူ့မျက်လုံးတွေက ကတုန်ကယင်ဖြစ်နေပြီး
03:14
and his rifle was still up in the air.
58
194358
3138
သူ့ရိုင်ဖယ်သေနတ်က လေထဲမှာ ရှိနေတုန်းပါ။
03:18
So I shouted at him,
59
198037
2262
ဒါနဲ့ ကျွန်မက “ကောင်းပြီ၊
03:20
"OK, OK, I'll walk with you."
60
200323
2306
ငါ နင်နဲ့ လိုက်ခဲ့မယ်” လို့ အော်လိုက်တယ်။
03:23
And I got up.
61
203235
1316
ပြီးတော့ ကျွန်မ ထရပ်လိုက်တယ်။
03:26
When we arrived at their army base,
62
206089
2814
သူတို့ရဲ့စစ်အခြေစိုက်စခန်းကို ရောက်တဲ့အခါ
03:29
my head was spinning with these worst-case scenarios,
63
209815
3896
ဒီအဆိုးဆုံး အခြေအနေတွေနဲ့အတူ ကျွန်မရဲ့ခေါင်းက ချာချာလည်နေပြီး
03:33
and my colleague's statement wasn't helping.
64
213735
2965
ကျွန်မရဲ့လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ရဲ့ထွက်ဆိုချက်က အထောက်အကူမဖြစ်ဘူး။
03:36
She said, "We are the enemy."
65
216724
2122
“ငါတို့က ရန်သူ” လို့ သူက ပြောတယ်။
03:39
She was right: we were the enemy.
66
219771
2686
သူပြောတာ မှန်ပါတယ်။ ကျွန်မ တို့က ရန်သူပါ။
03:43
And I was supposed to be frightened, too.
67
223671
2124
ကျွန်မ ကြောက်ပြီးလည်းနေရမှာပေါ့။
03:46
But I kept having these odd experiences.
68
226554
2976
ဒါပေမဲ့ ဒီထူးဆန်းတဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို ကျွန်မ ဆက်ခံစားခဲ့ရတယ်။
03:49
This time, an officer brought me his coat
69
229554
3943
ဒီတစ်ခါတော့ အရာရှိတစ်ယောက်က နွေးနွေးထွေးထွေးဖြစ်ဖို့ ကျွန်မကို
03:53
to keep me warm,
70
233521
1411
သူ့ကုတ်အင်္ကျီ ယူလာပေးတယ်၊
03:54
because I lost my coat on the frozen river
71
234956
3991
ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ အဲဒီစစ်သားတွေထဲက တစ်ယောက်နဲ့ တိုက်ခိုက်နေရင်း
03:58
while battling with one of these soldiers.
72
238971
2207
အေးခဲနေတဲ့ မြစ်မှာ ကျွန်မရဲ့ကုတ်အင်္ကျီပျောက်သွားလို့ပါ။
04:02
I will tell you what I mean by these odd experiences.
73
242757
3842
ထူးဆန်းတဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကနေ ဘာကို ဆိုလိုတာကို ကျွန်မ ပြောပြမယ်။
04:07
I grew up in South Korea.
74
247135
1781
ကျွန်မက တောင်ကိုရီးယားမှာ ကြီးပြင်းတယ်။
04:09
To us, North Korea was always the enemy,
75
249551
3788
ကျွန်မတို့အတွက်ကတော့ မြောက်ကိုရီးယားက ကျွန်မ မမွေးခင်ကတည်းကတောင်
04:13
even before I was born.
76
253363
1438
အမြဲတမ်း ရန်သူပါ။
04:15
South and North have been under armistice for 63 years,
77
255364
5473
တောင်နဲ့မြောက်က ကိုရီးယားစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးချိန်ကစပြီး
04:20
since the end of the Korean War.
78
260861
2117
၆၃ နှစ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲခဲ့တယ်။
04:23
And growing up in the South in the '80s and '90s,
79
263772
3726
၈၀ နဲ့ ၉၀ လွန်နှစ်တွေမှာ တောင်ကိုးရီးယားမှာ ကြီးပြင်းလာရင်း
04:27
we were taught propaganda about North Korea.
80
267522
3477
မြောက်ကိုးရီးယားအကြောင်း ဝါဒဖြန့်တာတွေကို ကျွန်မတို့ သင်ကြားရတယ်။
04:33
And we heard so many graphic stories,
81
273232
2417
“ကွန်မြူနစ်တွေကို မကြိုက်ဘူး” လို့ ပြောတဲ့အတွက်
04:35
such as, a little young boy being brutally killed
82
275673
3715
မြောက်ကိုရီးယား သူလျှိုတွေရဲ့ ရက်ရက်စက်စက် သတ်တာခံရတဲ့
04:39
by North Korean spies just because he said,
83
279412
3476
ကောင်လေးလို ဂရပ်ဖစ်ဇာတ်လမ်း အများကြီးကို
04:42
"I don't like communists."
84
282912
1373
ကျွန်မတို့ ကြားခဲ့ရတယ်။
04:45
Or, I watched this cartoon series
85
285447
3826
ဒါမှမဟုတ် အဲဒီတုန်းက မြောက်ကိုရီးယားရဲ့
04:49
about a young South Korean boy defeating these fat, big, red pig,
86
289297
4755
ပထမဆုံးခေါင်းဆောင်ကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ ခပ်ဝဝ၊အနီရောင် ဝက်ကြီးကို အနိုင်ယူခဲ့တဲ့
04:54
which represented the North Koreans' first leader at the time.
87
294076
3965
တောင်ကိုရီးယား လူငယ်လေးတစ်ယောက်အကြောင်း ကာတွန်း ဇာတ်လမ်းတွဲကို ကျွန်မ ကြည့်ဖူးတယ်။
04:59
And the effect of hearing these horrible stories over and over
88
299974
3845
ဒီလို ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေကို အထပ်ထပ် ကြားရတာရဲ့ သက်ရောက်မှုက
05:04
instilled one word in a young mind:
89
304530
3701
ငယ်ရွယ်တဲ့ စိတ်ထဲကို စကားလုံးတစ်လုံး သွတ်သွင်းပေးခဲ့တယ်၊
05:08
"enemy."
90
308255
1193
“ရန်သူ”ဆိုတာပါ။
05:10
And I think at some point, I dehumanized them,
91
310139
3234
တစ်ချိန်မှာတော့ သူတို့ကို လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ ကင်းမဲ့စေတာ၊
05:14
and the people of North Korea became equated
92
314230
4989
မြောက်ကိုရီယား ပြည်သူတွေကို မြောက်ကိုရီးယားအစိုးရနဲ့
05:19
with the North Korean government.
93
319243
2412
တန်းတူထားတာလို့ ကျွန်မ ထင်တယ်။
05:23
Now, back to my detention.
94
323221
2543
အခု ကျွန်မကို အကျဉ်းချတာဆီ ပြန်သွားရအောင်။
05:25
It was the second day
95
325788
2153
အကျဉ်းခန်းထဲမှာ ရှိနေတဲ့
05:27
of being in a cell.
96
327965
1376
ဒုတိယနေ့ပါ။
05:30
I had not slept since I was out at the border.
97
330015
3240
နယ်စပ်က ထွက်ကတည်းက ကျွန်မ အိပ်မပျော်ခဲ့ဘူး။
05:34
This young guard came to my cell
98
334208
3322
ဒီလူငယ်အစောင့်က ကျွန်မရဲ့ အချုပ်ခန်းကိုလာပြီး
05:37
and offered me this small boiled egg
99
337554
3516
ဒီကြက်ဥပြုတ်လေးကို ပေးပြီး
05:41
and said, "This will give you strength to keep going."
100
341094
3555
“ဒါက ခင်ဗျား ဆက်လျှောက်ဖို့ ခွန်အားပေးလိမ့်မယ်” လို့ပြောတယ်။
05:46
Do you know what it is like,
101
346131
2096
ရန်သူရဲ့လက်ထဲမှာ ကြင်နာမှုလေးတစ်ခု
05:49
receiving a small kindness in the enemy's hand?
102
349116
3602
ခံယူလိုက်ရတာ ဘယ်လိုမျိုးဆိုတာ သိကြလား။
05:53
Whenever they were kind to me, I thought the worst case
103
353832
3047
သူတို့က ကျွန်မကို ကြင်နာတဲ့ အခါတိုင်း၊ အဆိုးဆုံး အဖြစ်က
05:56
was waiting for me after the kindness.
104
356903
2087
ကြင်နာမှုပြီးနောက်မှာ ကျွန်မကို စောင့်နေတာလို့ ထင်ခဲ့တယ်။
06:01
One officer noticed my nervousness.
105
361077
2854
အရာရှိတစ်ယောက်က ကျွန်မရဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုကို သတိပြုမိခဲ့တယ်။
06:04
He said, "Did you think we were all these red pigs?"
106
364537
3853
သူက “ငါတို့အားလုံးက ဒီဝက်နီတွေလို့ မင်း ထင်နေတာလား”တဲ့၊
06:09
referring to the cartoon that I just showed you.
107
369080
3536
ကျွန်မ အခုနက တင်ပြခဲ့တဲ့ ကာတွန်းကို ရည်ညွှန်းတာပါ။
06:15
Every day was like a psychological battle.
108
375047
3410
နေ့တိုင်းက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုက်ပွဲတစ်ခုလိုပါပဲ။
06:18
The interrogator had me sit at a table
109
378481
3091
စစ်ဆေးမေးမြန်းသူက ကျွန်မကို တစ်ပတ်မှာ ခြောက်ရက်
06:21
six days a week
110
381596
1500
စားပွဲတစ်ခုမှာ ထိုင်ခိုင်းပြီး
06:23
and had me writing down about my journey, my work,
111
383120
4090
ကျွန်မရဲ့ခရီး၊ အလုပ်အကြောင်း၊ ချရေးခိုင်းပြီး
06:27
over and over until I wrote down the confession that they wanted to hear.
112
387234
4715
သူတို့ကြားချင်တာကို ဝန်ခံတဲ့အထိ ကျွန်မကို ရေးချခဲ့ရတယ်။
06:33
After about three months of detention,
113
393088
3187
သုံးလလောက် အထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက်
06:36
the North Korean court sentenced me
114
396299
4862
မြောက်ကိုရီးယား တရားရုံးက ကျွန်မကို
06:41
to 12 years in a labor camp.
115
401185
2484
အလုပ်ကြမ်း စခန်းမှာ ၁၂ နှစ် ချမှတ်ခဲ့တယ်။
06:44
So I was just sitting in my room to be transferred.
116
404637
2818
ဒီတော့ ပြောင်းရွှေ့ခံရဖို့ ကိုယ့်အခန်းမှာ ထိုင်နေခဲ့ရတယ်။
06:48
At that time, I really had nothing else to do,
117
408366
2238
အဲဒီတုန်းက ကျွန်မမှာ တခြား ဘာမှလုပ်စရာမရှိတော့
06:50
so I paid attention to these two female guards
118
410628
2884
အမျိုးသမီး အစောင့် နှစ်ယောက်ကို အာရုံစိုက်ပြီး
06:53
and listened to what they were talking about.
119
413536
2346
သူတို့ပြောနေတာကို ကျွန်မ နားထောင်ခဲ့တယ်။
06:56
Guard A was older,
120
416729
2083
အစောင့် ကကြီးက အသက်ပိုကြီးပြီး
06:58
and she studied English.
121
418836
2457
သူက အင်္ဂလိပ်စာ လေ့လာခဲ့တယ်။
07:01
She seemed like she came from an affluent family.
122
421317
3967
သူက ချမ်းသာတဲ့ မိသားစုတစ်ခုကနေ ဆင်းသက်လာပုံရတယ်။
07:05
She often showed up with these colorful dresses,
123
425308
2428
သူဟာ မကြာခဏ ရောင်စုံ ဝတ်စုံတွေနဲ့ ရောက်ရောက်လာပြီး
07:07
and then loved to show off.
124
427760
1543
ကြွားဝါပြသရတာကို နှစ်သက်တယ်။
07:10
And Guard B was the younger one,
125
430060
3321
ပြီးတော့ အစောင့် ခခွေး က ပိုငယ်တဲ့ တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး
07:13
and she was a really good singer.
126
433405
1810
တကယ်တော်တဲ့ အဆိုရှင်ပါ။
07:16
She loved to sing Celine Dion's "My Heart Will Go On" --
127
436083
4908
သူက Celine Dion ရဲ့ “My Heart Will Go On” ကို ဆိုတာကို နှစ်သက်တယ်၊
07:21
sometimes too much.
128
441015
1466
တစ်ခါတလေမှာ လွန်ကိုလွန်တာပါ။
07:22
She knew just how to torture me without knowing.
129
442505
3832
ကျွန်မ မသိလိုက်ဘဲ ကျွန်မကို ဘယ်လို နှိပ်စက်ရမလဲဆိုတာ သူ သိတယ်လေ။
07:26
(Laughter)
130
446361
1644
(ရယ်သံများ)
07:28
And this girl spent a lot of time in the morning to put on makeup,
131
448029
6669
ပြီးတော့ ဒီမိန်းကလေးဟာ ငယ်ရွယ်တဲ့ မိန်းကလေးဘဝမှာ မြင်နေရသလိုပဲ မနက်ပိုင်းကို
07:34
like you can see in any young girl's life.
132
454722
3335
မိတ်ကပ်လိမ်းဖို့ အချိန်အများကြီး အကုန်ခံတယ်။
07:39
And they loved to watch this Chinese drama,
133
459574
3587
အရည် အသွေး ပိုကောင်းတဲ့ အစီအစဉ်ဖြစ်တဲ့ ဒီတရုတ် ဒရာမာ
07:43
a better quality production.
134
463185
1786
ကြည့်ရတာကို သူတို့ နှစ်သက်ကြတယ်။
07:45
I remember Guard B said,
135
465596
2426
အစောင့် ခခွေး က ပြောခဲ့တာကို ကျွန်မ သတိရမိတယ်၊
07:48
"I can no longer watch our TV shows after watching this."
136
468992
3777
“ဒါကိုကြည့်ပြီးရင် ငါတို့ ရုပ်/သံ ပြပွဲ တွေကို ကြည့်လို့မရတော့ဘူး”တဲ့။
07:53
She got scolded
137
473857
1818
မိမိနိုင်ငံက ထုတ်လုပ်တဲ့
07:55
for degrading her own country's produced TV shows.
138
475699
4196
ရုပ်/သံ ပြပွဲတွေ နှိမ့်ချတာအတွက် သူဟာ အဆူခံရတယ်။
08:00
Guard B had more of a free mind than Guard A,
139
480723
3197
အစောင့် ခခွေးက အစောင့် ကကြီးထက် လွတ်လပ်တဲ့ စိတ်ရှိပြီး
08:03
and she often got scolded by Guard A whenever she expressed herself.
140
483944
5612
သူ့အမြင်ကို ဖော်ပြတဲ့အခါတိုင်း အစောင့် ကကြီးရဲ့ ဆူပူတာကို မကြာခဏ ခံရတယ်။
08:10
One day, they invited all these female colleagues --
141
490141
3392
တစ်နေ့တော့ သူတို့က ကျွန်မကို ထိန်းထားတဲ့နေရာကို
08:13
I don't know where they came from --
142
493557
1901
အမျိုးသမီး လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် အားလုံးကို ဖိတ်ခေါ်တယ်
08:15
to where I was held,
143
495482
2542
သူတို့ ဘယ်ကလာမှန်း ကျွန်မ မသိဘူး၊
08:18
and they invited me
144
498048
1568
သူတို့က ကျွန်မကို အ
08:19
to their guard room
145
499640
1774
စောင့်ခန်းကို ဖိတ်ခေါ်ပြီး
08:21
and asked
146
501438
1585
အမေရိကမှာ တစ်ညတာ
08:23
if one-night stands really happen in the US.
147
503047
3579
တဏှာအချစ် ဖြစ်ပျက်တာ တကယ်လားလို့ မေးတယ်။
08:26
(Laughter)
148
506650
3186
(ရယ်သံများ)
08:29
This is the country where young couples are not even allowed
149
509860
5055
ဒီနိုင်ငံက လူငယ်စုံတွဲတွေ လူမြင်ကွင်းမှာ လက်ကိုင်တာကို
08:34
to hold hands in public.
150
514939
1680
ခွင့်မပြုတဲ့ နိုင်ငံပါ။
08:36
I had no idea where they had gotten this information,
151
516643
2928
သူတို့ ဒီအချက်အလက်တွေကို ဘယ်ကနေရခဲ့မှန်း ကျွန်မ မသိပေမဲ့
08:39
but they were shy and giggly even before I said anything.
152
519595
3577
ကျွန်မ ဘာမှ မပြောခင်မှာတောင် သူတို့က ရှက်ပြီး တခစ်ခစ်ရယ်နေကြတယ်။
08:43
I think we all forgot that I was their prisoner,
153
523948
3859
ကျွန်မက သူတို့ရဲ့ အကျဉ်းသားဆိုတာကို သူတို့ အားလုံး မေ့သွားကြတယ်လို့ ထင်မိတယ်၊
08:48
and it was like going back to my high school classroom again.
154
528668
3437
ဒါက ကျွန်မဟာ အထက်တန်းကျောင်း စာသင်ခန်းကို တစ်ခါ ပြန်သွားသလိုပါပဲ။
08:52
And I learned that these girls also grew up watching a similar cartoon,
155
532980
5880
ပြီးတော့ ဒီမိန်းကလေးတွေဟာ အလားတူ ကာတွန်း တစ်ကားကို ကြည့်ရင်း ကြီးပြင်းလာခဲ့ရပေမဲ့
08:58
but just propaganda towards South Korea and the US.
156
538884
5036
တောင်ကိုးရီးယားနဲ့ အမေရိကန်တို့ကို ဝါဒဖြန့်တာပဲလို့ ကျွန်မ သိခဲ့ရတယ်။
09:03
I started to understand where these people's anger was coming from.
157
543944
5459
ဒီလူတွေရဲ့ ဒေါသက ဘယ်က လာတယ် ဆိုတာကို ကျွန်မ နားလည်လာတယ်။
09:09
If these girls grew up learning that we are enemies,
158
549427
3791
ဒီမိန်းကလေးတွေက ကျွန်မတို့တွေက ရန်သူတွေဆိုတာကို သင်ယူရင်း ကြီးပြင်းလာရင်၊
09:13
it was just natural that they would hate us
159
553242
3221
ကျွန်မ ကြောက်သလိုပဲ ကျွန်မတို့ကို သူတို့ မုန်းတီးကြတာ
09:16
just as I feared them.
160
556487
1829
သဘာဝပပဲလေ။
09:19
But at that moment, we were all just girls
161
559855
3850
ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်တုန်းက၊ ကျွန်မတို့ အားလုံးဟာ တူညီတဲ့
09:23
who shared the same interests,
162
563729
1793
စိတ်ဝင်စားမှုတွေကို မျှဝေကြတဲ့ မိန်းကလေးတွေပဲဖြစ်ပြီး၊
09:26
beyond our ideologies that separated us.
163
566778
3383
ကျွန်မတို့ကို ပိုင်းခြားထားတဲ့ အယူဝါဒတွေရဲ့အလွန်မှာပါ။
09:31
I shared these stories with my boss at Current TV at the time
164
571626
4670
အိမ်ပြန်ရောက်ပြီးနောက်မှာ ကျွန်မရဲ့ အကြီးအကဲနဲ့အတူ ဒီဇာတ်လမ်းတွေကို
09:36
after I came home.
165
576320
1410
Current TV မှာ မျှဝေခဲ့တယ်။
09:37
His first reaction was,
166
577754
2478
သူ့ရဲ့ ပထမဆုံးတုံ့ပြန်မှုကတော့
09:40
"Euna, have you heard of Stockholm Syndrome?"
167
580256
2892
“Euna ရေ၊ Stockholm Syndrome ကို မင်း ကြားဖူးလား”တဲ့။
09:44
Yes, and I clearly remember
168
584704
3427
ကြားဖူးပါတယ်၊ ကြောက်ရွံ့ပြီး
09:49
the feeling of fear
169
589010
1623
ခြိမ်းခြောက်ခံနေရတဲ့ ခံစားချက်၊
09:50
and being threatened,
170
590657
1507
နိုင်ငံရေးအကြောင်း ပြောတဲ့အခါ
09:53
and tension rising up between me and the interrogator
171
593557
3805
ကျွန်မ နဲ့ စစ်မေးသူကြား တင်းမာမှုတွေ မြင့်တက်လာတာကို
09:57
when we talked about politics.
172
597386
1969
ကျွန်မ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မှတ်မိတယ်။
09:59
There definitely was a wall that we couldn't climb over.
173
599379
4012
ကျွန်မတို့ ကျော်မတက်နိုင်တဲ့ တံတိုင်းတစ်ခုရှိခဲ့တာ သေချာပါတယ်။
10:04
But we were able to see each other as human beings
174
604168
4048
ဒါပေမဲ့ မိသားစု၊ နေ့စဉ်ဘဝ၊
10:08
when we talked about family,
175
608240
2401
သားသမီးတွေအတွက် အနာဂတ်ရဲ့
10:10
everyday life,
176
610665
1577
အရေးပါပုံကို ပြောတဲ့အခါ၊
10:12
the importance of the future for our children.
177
612266
2911
လူသားတွေအဖြစ် ကျွန်မတို့ အချင်းချင်း မြင်နိုင်ခဲ့ကြတယ်။
10:18
It was about a month before I came home.
178
618506
2780
ကျွန်မ အိမ်ပြန်မရောက်ခင် တစ်လလောက်ကပါ။
10:21
I got really sick.
179
621310
1332
ကျွန်မ တကယ် နေမကောင်းဖြစ်ခဲ့တယ်။
10:23
Guard B stopped by my room to say goodbye,
180
623452
4091
အစောင့် ခခွေေးက ထိန်းသိမ်းရေး စခန်းကနေ ထွက်သွားတော့မှာကြောင့်
10:27
because she was leaving the detention center.
181
627567
2829
နှုတ်ဆက်ဖို့ ကျွန်မရဲ့အခန်းမှာ လာရပ်တယ်။
10:32
She made sure that no one watched us,
182
632868
2947
ကျွန်မတို့ကို ဘယ်သူမှ ကြည့်မနေတာ၊ ဘယ်သူမှ မကြားရတာကို
10:35
no one heard us,
183
635839
1584
သေချာအောင်လုပ်ပြီး
10:37
and quietly said,
184
637447
1555
“မင်း နေကောင်းလာပြီး
10:39
"I hope you get better
185
639026
1830
မင်းမိသားစုဆီ မကြာခင် ပြန်သွားမယ်လို့
10:40
and go back to your family soon."
186
640880
1901
ငါ မျှော်လင့်တယ်” လို့ တိတ်တိတ်လေး ပြောခဲ့တယ်။
10:45
It is these people --
187
645132
1631
ဒီလူတွေပါပဲ၊
10:47
the officer who brought me his coat,
188
647747
2557
ကျွန်မကို သူ့ကုတ်အင်္ကျီကို ယူလာပေးတဲ့ အရာရှိ၊
10:51
the guard who offered me a boiled egg,
189
651225
3619
ကျွန်မကို ကြက်ဥပြုတ်တစ်လုံး လာပေးတဲ့ အစောင့်၊
10:54
these female guards who asked me about dating life in the US --
190
654868
4730
အမေရိကမှာ ချိန်းတွေ့တဲ့ ဘဝအကြောင်း မေးတဲ့ အမျိုးသမီး အစောင့်တွေပါ၊
10:59
they are the ones that I remember of North Korea:
191
659622
4573
သူတို့တွေက မြောက်ကိုရီးယားနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျွန်မ မှတ်မိနေတဲ့ သူတွေပါ၊
11:04
humans just like us.
192
664219
2423
ကျွန်မတို့လို လူသားတွေပဲလေ။
11:07
North Koreans and I were not ambassadors of our countries,
193
667510
5499
မြောက်ကိုရီးယားတွေနဲ့ ကျွန်မဟာ ကျွန်မတို့ နိုင်ငံတွေရဲ့ သံတမန်တွေမဟုတ်ပေမဲ့
11:13
but I believe that we were representing
194
673033
3585
လူသားမျိုးနွယ်ကို ကိုယ်စားပြုတယ်လို့
11:16
the human race.
195
676642
1505
ကျွန်မ ယုံကြည်တယ်။
11:19
Now I'm back home and back to my life.
196
679924
2882
အခု ကျွန်မ အိမ်ပြန်ရောက်ပြီး ကျွန်မဘဝဆီ ပြန်ရောက်ပါပြီ။
11:24
The memory of these people has blurred as time has passed.
197
684456
4277
အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ဒီလူတွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ မှတ်ဥာဏ်တွေက မှုန်ဝါးလာတယ်။
11:29
And I'm in this place
198
689620
1436
ပြီးတော့ မြောက်ကိုရီးယားက
11:31
where I read and hear about North Korea provoking the US.
199
691080
4297
အမေရိကန်ကို ရန်စတဲ့အကြောင်း ဖတ်ပြီး ကြားနေရတဲ့ ဒီနေရာမှာ ကျွန်မ ရှိနေတယ်။
11:35
I realized how easy it is
200
695892
2375
သူတို့ကို ရန်သူတစ်ယောက်အဖြစ် ပြန်မြင်ဖို့
11:38
to see them as an enemy again.
201
698951
2054
ဘယ်လောက်လွယ်လဲ ဆိုတာကို ကျွန်မ သိလိုက်ရတယ်။
11:42
But I have to keep reminding myself that when I was over there,
202
702921
5189
ဒါပေမဲ့ ကျွန်မ အဲဒီမှာရှိတုန်းကရန်သူရဲ့ မျက်လုံးထဲမှာ အမုန်းတရားဆိုတာထက်
11:49
I was able to see humanity
203
709475
2914
လူသားဆန်မှုကို
11:52
over hatred
204
712413
1152
ကျွန်မ မြင်နိုင်ခဲ့တာကို
11:53
in my enemy's eyes.
205
713589
1591
ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတိပေးရမှာပါ။
11:56
Thank you.
206
716529
1467
ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
11:58
(Applause)
207
718020
5134
(လက်ခုပ်သံများ)
ဤဝဘ်ဆိုဒ်အကြောင်း

ဤဆိုက်သည် သင့်အား အင်္ဂလိပ်စာလေ့လာရန်အတွက် အသုံးဝင်သော YouTube ဗီဒီယိုများနှင့် မိတ်ဆက်ပေးပါမည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှ ထိပ်တန်းဆရာများ သင်ကြားပေးသော အင်္ဂလိပ်စာသင်ခန်းစာများကို သင်တွေ့မြင်ရပါမည်။ ဗီဒီယိုစာမျက်နှာတစ်ခုစီတွင် ပြသထားသည့် အင်္ဂလိပ်စာတန်းထိုးများကို နှစ်ချက်နှိပ်ပါ။ စာတန်းထိုးများသည် ဗီဒီယိုပြန်ဖွင့်ခြင်းနှင့်အတူ ထပ်တူပြု၍ လှိမ့်သွားနိုင်သည်။ သင့်တွင် မှတ်ချက်များ သို့မဟုတ် တောင်းဆိုမှုများရှိပါက ဤဆက်သွယ်ရန်ပုံစံကို အသုံးပြု၍ ကျွန်ုပ်တို့ထံ ဆက်သွယ်ပါ။

https://forms.gle/WvT1wiN1qDtmnspy7