Lee Hotz: Inside an Antarctic time machine

28,440 views ・ 2010-08-24

TED


Proszę kliknąć dwukrotnie na poniższe angielskie napisy, aby odtworzyć film.

Tłumaczenie: Sebastian Misiewicz Korekta: Kinga Skorupska
00:15
Come with me to the bottom of the world,
0
15260
3000
Pójdźcie ze mną na samo dno świata,
00:18
Antarctica,
1
18260
2000
Antarktykę,
00:20
the highest, driest, windiest,
2
20260
2000
najwyższy, najsuchszy, najbardziej wietrzny,
00:22
and yes, coldest region on Earth --
3
22260
3000
i najzimniejszy region na Ziemi...
00:25
more arid than the Sahara
4
25260
2000
Bardziej jałowy od Sahary,
00:27
and, in parts, colder than Mars.
5
27260
2000
w części zimniejszy niż Mars.
00:29
The ice of Antarctica glows
6
29260
2000
Lód Antarktyki świeci
00:31
with a light so dazzling,
7
31260
2000
światłem tak olśniewającym,
00:33
it blinds the unprotected eye.
8
33260
2000
że oślepia niezabezpieczone oko.
00:35
Early explorers rubbed cocaine in their eyes
9
35260
2000
Kiedyś wcierano kokainę do oczu
00:37
to kill the pain of it.
10
37260
2000
by powstrzymać ból.
00:39
The weight of the ice is such that the entire continent
11
39260
3000
Lód waży tyle, że cały kontynent
00:42
sags below sea level, beneath its weight.
12
42260
3000
zapada się poniżej poziomu morza.
00:45
Yet, the ice of Antarctica
13
45260
2000
Lód Antarktyki
00:47
is a calendar of climate change.
14
47260
2000
jest kalendarzem zmian klimatu.
00:49
It records the annual rise and fall
15
49260
2000
Rejestruje coroczne wzrosty i spadki
00:51
of greenhouse gases and temperatures
16
51260
2000
poziomu gazów cieplarnianych i temperatury
00:53
going back before the onset of the last ice ages.
17
53260
3000
sprzed początku ostatniej epoki lodowcowej.
00:56
Nowhere on Earth
18
56260
2000
Nigdzie na Ziemi
00:58
offers us such a perfect record.
19
58260
3000
nie ma drugiego takiego rejestru.
01:01
And here, scientists are drilling
20
61260
2000
Tutaj naukowcy wwiercają
01:03
into the past of our planet
21
63260
2000
się w przeszłość planety
01:05
to find clues to the future
22
65260
2000
by znaleźć wskazówki
01:07
of climate change.
23
67260
2000
na przyszłość zmian klimatu.
01:09
This past January,
24
69260
2000
W ostatnim styczniu,
01:11
I traveled to a place called WAIS Divide,
25
71260
2000
udałem się do WAIS Divide,
01:13
about 600 miles from the South Pole.
26
73260
2000
około 1000 km. od bieguna południowego.
01:15
It is the best place on the planet, many say,
27
75260
3000
To najlepsze miejsce na planecie,
01:18
to study the history of climate change.
28
78260
2000
do studiowania historii zmian klimatu.
01:20
There, about 45 scientists from the University of Wisconsin,
29
80260
3000
Tam, około 45 naukowców z Uniwersytetu Wisconsin,
01:23
the Desert Research Institute in Nevada and others
30
83260
3000
Instytutu Badań Pustyni w Nevadzie i innych,
01:26
have been working to answer a central question
31
86260
2000
pracuje nad odpowiedzią na pytanie
01:28
about global warming.
32
88260
2000
o ocieplenie klimatu.
01:30
What is the exact relationship
33
90260
2000
Jaka jest dokładna relacja
01:32
between levels of greenhouse gases
34
92260
3000
pomiędzy gazami cieplarnianymi
01:35
and planetary temperatures?
35
95260
2000
a temperaturą na planecie?
01:37
It's urgent work. We know that temperatures are rising.
36
97260
3000
Wiemy, że temperatura wzrasta.
01:40
This past May was the warmest worldwide on record.
37
100260
3000
Ostatni maj był najcieplejszy w znanej historii.
01:43
And we know that levels of greenhouse gases are rising too.
38
103260
3000
Gazów cieplarnianych również jest więcej.
01:46
What we don't know
39
106260
2000
Nie wiemy natomiast,
01:48
is the exact, precise, immediate
40
108260
2000
jaki dokładny i natychmiastowy
01:50
impact of these changes
41
110260
2000
wpływ mają te zmiany
01:52
on natural climate patterns --
42
112260
2000
na naturalne cykle klimatyczne:
01:54
winds, ocean currents,
43
114260
2000
wiatry, prądy oceaniczne,
01:56
precipitation rates, cloud formation,
44
116260
3000
opady, tworzenie się chmur,
01:59
things that bear on the health and well-being
45
119260
2000
rzeczy wpływające na zdrowie
02:01
of billions of people.
46
121260
3000
i samopoczucie miliardów ludzi.
02:04
Their entire camp, every item of gear,
47
124260
3000
Cały obóz i sprzęt
02:07
was ferried 885 miles
48
127260
2000
przebył 1400 kilometrów
02:09
from McMurdo Station,
49
129260
2000
ze stacji polarnej McMurdo,
02:11
the main U.S. supply base
50
131260
2000
głównej bazy zaopatrzeniowej USA
02:13
on the coast of Antarctica.
51
133260
2000
na wybrzeżu Antarktyki.
02:15
WAIS Divide itself though,
52
135260
2000
WAIS Divide
02:17
is a circle of tents in the snow.
53
137260
3000
jest kręgiem namiotów w śniegu.
02:20
In blizzard winds, the crew sling ropes between the tents
54
140260
3000
Podczas zamieci przywiązuje się namioty linami,
02:23
so that people can feel their way safely
55
143260
3000
których można się uchwycić by przejść
02:26
to the nearest ice house
56
146260
2000
do najbliższego domu z lodu
02:28
and to the nearest outhouse.
57
148260
2000
lub budynku gospodarczego.
02:30
It snows so heavily there,
58
150260
2000
Śnieg pada tak mocno,
02:32
the installation was almost immediately buried.
59
152260
2000
że instalacja zaraz była zasypana.
02:34
Indeed, the researchers picked this site
60
154260
3000
Badacze wybrali to miejsce
02:37
because ice and snow accumulates here
61
157260
2000
ponieważ lód i śnieg gromadzi się tutaj
02:39
10 times faster than anywhere else in Antarctica.
62
159260
3000
10 razy szybciej niż gdzie indziej na Antarktyce.
02:42
They have to dig themselves out every day.
63
162260
3000
Muszą się odkopywać każdego dnia.
02:45
It makes for an exotic
64
165260
2000
Mają dość egzotyczny
02:47
and chilly commute.
65
167260
2000
i chłodny dojazd do pracy.
02:49
(Laughter)
66
169260
2000
(Śmiech)
02:51
But under the surface
67
171260
2000
Pod powierzchnią
02:53
is a hive of industrial activity
68
173260
3000
jest centrum przemysłowe,
02:56
centered around an eight-million-dollar drill assembly.
69
176260
3000
wokół wiertła wartego 8 milionów $.
02:59
Periodically, this drill, like a biopsy needle,
70
179260
3000
Okresowo, wiertło, jak igła do biopsji,
03:02
plunges thousands of feet deep into the ice
71
182260
3000
zanurza się tysiące metrów wgłąb lodu
03:05
to extract a marrow of gases
72
185260
2000
by wydobyć treść gazów
03:07
and isotopes for analysis.
73
187260
3000
i izotopów do analizy.
03:10
Ten times a day, they extract
74
190260
2000
10 razy na dzień, wydobywa się
03:12
the 10-foot long cylinder of compressed ice crystals
75
192260
2000
3-metrowy cylinder kryształków lodu zawierających
03:14
that contain the unsullied air and trace chemicals
76
194260
3000
nieskazitelne powietrze i ślady chemikaliów
03:17
laid down by snow,
77
197260
2000
łapanych w śniegu,
03:19
season after season for thousands of years.
78
199260
3000
sezon po sezonie przez tysiące lat.
03:24
It's really a time machine.
79
204260
2000
To wehikuł czasu.
03:26
At the peak of activity earlier this year,
80
206260
3000
U szczytu aktywności w tym roku
03:29
the researchers lowered the drill
81
209260
3000
badacze wwiercali się
03:32
an extra hundred feet deeper into the ice every day
82
212260
3000
o 30 metrów głębiej każdego dnia
03:35
and another 365 years
83
215260
2000
i kolejne 365 lat
03:37
deeper into the past.
84
217260
3000
wgłąb przeszłości.
03:40
Periodically, they remove
85
220260
2000
Okresowo, wyciągają
03:42
a cylinder of ice,
86
222260
2000
cylinder lodu,
03:44
like gamekeepers popping a spent shotgun shell
87
224260
2000
jak leśnicy zużytą łuskę z broni,
03:46
from the barrel of a drill.
88
226260
3000
z beczki przy wiertle.
03:50
They inspect it, they check it for cracks,
89
230260
2000
Dokonują inspekcji, sprawdzają pęknięcia,
03:52
for drill damage, for spalls, for chips.
90
232260
3000
zniszczenia wiertła, odpryski, odłamki.
03:56
More importantly,
91
236260
2000
Co ważniejsze,
03:58
they prepare it for inspection and analysis
92
238260
2000
przygotowują go do inspekcji i analizy
04:00
by 27 independent laboratories
93
240260
2000
dla 27 niezależnych laboratoriów
04:02
in the United States and Europe,
94
242260
2000
w Stanach Zjednoczonych i Europie,
04:04
who will examine it for 40 different trace chemicals
95
244260
2000
które zbadają obecność 40 chemikaliów
04:06
related to climate,
96
246260
2000
związanych z klimatem,
04:08
some in parts per quadrillion.
97
248260
3000
niektóre w stosunku 1 na miliard.
04:11
Yes, I said that with a Q, quadrillion.
98
251260
3000
Tak, powiedziałem 1 na miliard.
04:14
They cut the cylinders up into three-foot sections
99
254260
2000
Rozcinają cylindry na metrowe sekcje
04:16
for easier handling and shipment
100
256260
2000
by je przetransportować
04:18
back to these labs,
101
258260
2000
do laboratoriów,
04:20
some 8,000 miles from the drill site.
102
260260
3000
czasem na odległość 12000 km.
04:23
Each cylinder
103
263260
2000
Każdy cylinder jest jakby
04:25
is a parfait of time.
104
265260
3000
mrożonym deserem czasu.
04:28
This ice formed as snow
105
268260
3000
Lód uformował się ze śniegu
04:31
15,800 years ago,
106
271260
3000
15800 lat temu,
04:34
when our ancestors were daubing themselves with paint
107
274260
3000
kiedy nasi przodkowie malowali ciała
04:37
and considering the radical new technology
108
277260
3000
i rozważali przełom technologiczny,
04:40
of the alphabet.
109
280260
2000
wprowadzenie alfabetu.
04:43
Bathed in polarized light
110
283260
2000
Kąpany w spolaryzowanym świetle
04:45
and cut in cross-section,
111
285260
2000
przecięty w przekroju poprzecznym
04:47
this ancient ice reveals itself
112
287260
2000
pradawny lód jawi się
04:49
as a mosaic of colors,
113
289260
2000
jako mozaika kolorów,
04:51
each one showing how conditions at depth in the ice
114
291260
3000
pokazująca jak warunki w głębi lodu
04:54
have affected this material
115
294260
3000
miały wpływ na ten materiał
04:57
at depths where pressures can reach
116
297260
3000
na głębokościach, gdzie ciśnienie sięga
05:00
a ton per square inch.
117
300260
3000
tony na cal kwadratowy.
05:03
Every year, it begins with a snowflake,
118
303260
3000
Każdego roku zaczynamy od płatka śniegu,
05:06
and by digging into fresh snow,
119
306260
2000
wwiercając się wgłąb świeżego śniegu,
05:08
we can see how this process is ongoing today.
120
308260
3000
widzimy jak ten proces zachodzi dzisiaj.
05:11
This wall of undisturbed snow,
121
311260
2000
Ściana nienaruszonego śniegu,
05:13
back-lit by sunlight,
122
313260
2000
podświetlanego przez słońce,
05:15
shows the striations of winter and summer snow,
123
315260
3000
ukazuje paski śniegu zimowego i letniego,
05:18
layer upon layer.
124
318260
2000
warstwa na warstwie.
05:22
Each storm scours the atmosphere,
125
322260
3000
Każda burza czyści atmosferę,
05:25
washing out dust, soot,
126
325260
3000
wymywa kurz, sadzę,
05:28
trace chemicals,
127
328260
2000
śladowe ilości chemikaliów,
05:30
and depositing them on the snow pack
128
330260
3000
składając je w pakiecie śniegu
05:33
year after year,
129
333260
2000
rok za rokiem,
05:35
millennia after millennia,
130
335260
2000
millenium za millenium,
05:37
creating a kind of periodic table of elements
131
337260
2000
tworząc okresową tablicę Mendelejewa,
05:39
that at this point
132
339260
2000
która teraz ma więcej
05:41
is more than 11,000 feet thick.
133
341260
3000
niż 3000 kilometrów grubości.
05:44
From this, we can detect an extraordinary number of things.
134
344260
3000
W niej możemy odkryć niesamowitą ilość rzeczy.
05:49
We can see the calcium
135
349260
2000
Dostrzegamy wapń
05:51
from the world's deserts,
136
351260
2000
ze światowych pustyń,
05:53
soot from distant wildfires,
137
353260
2000
sadzę z odległych pożarów,
05:55
methane as an indicator of the strength of a Pacific monsoon,
138
355260
3000
metan, jako wskaźnik monsunów na Pacyfiku,
05:58
all wafted on winds from warmer latitudes
139
358260
3000
unoszone przez wiatry z cieplejszych obszarów
06:01
to this remote and very cold place.
140
361260
3000
do tego odległego i mroźnego miejsca.
06:04
Most importantly,
141
364260
2000
Co ważniejsze,
06:06
these cylinders and this snow
142
366260
2000
te cylindry i śnieg
06:08
trap air.
143
368260
2000
uwięziły powietrze.
06:10
Each cylinder is about 10 percent ancient air,
144
370260
3000
Każdy to 10 procent pradawnego powietrza,
06:13
a pristine time capsule
145
373260
2000
dawna kapsuła czasu
06:15
of greenhouse gases -- carbon dioxide,
146
375260
2000
gazów cieplarnianych: dwutlenku węgla,
06:17
methane, nitrous oxide --
147
377260
2000
metanu, podtlenku azotu,
06:19
all unchanged from the day that snow formed
148
379260
3000
wszystkie z dnia uformowania się śniegu.
06:22
and first fell.
149
382260
2000
wszystkie z dnia uformowania się śniegu.
06:24
And this is the object of their scrutiny.
150
384260
3000
To właśnie badają.
06:27
But don't we already know
151
387260
2000
Czy nie wiemy już wszystkiego,
06:29
what we need to know about greenhouse gases?
152
389260
2000
co potrzeba o gazach cieplarnianych?
06:31
Why do we need to study this anymore?
153
391260
2000
Po co nadal je badać?
06:33
Don't we already know how they affect temperatures?
154
393260
2000
Czy nie wiemy jak wpływają na temperaturę?
06:35
Don't we already know the consequences
155
395260
3000
Czy nie znamy konsekwencji
06:38
of a changing climate on our settled civilization?
156
398260
3000
zmian klimatu dla naszej cywilizacji?
06:41
The truth is, we only know the outlines,
157
401260
3000
Ale znamy tylko zarys,
06:44
and what we don't completely understand,
158
404260
2000
a czego całkiem nie zrozumiemy,
06:46
we can't properly fix.
159
406260
2000
nie możemy naprawić.
06:48
Indeed, we run the risk of making things worse.
160
408260
3000
Istnieje ryzyko pogorszenia sprawy.
06:51
Consider, the single most successful
161
411260
3000
Największy sukces międzynarodowego
06:54
international environmental effort of the 20th century,
162
414260
3000
programu ochrony środowiska w XX wieku,
06:57
the Montreal Protocol,
163
417260
2000
to Protokół Montrealski,
06:59
in which the nations of Earth banded together to protect the planet
164
419260
3000
w którym narody Ziemi skrzyknęły się by chronić planetę
07:02
from the harmful effects of ozone-destroying chemicals
165
422260
3000
przed chemikaliami niszczącymi ozon
07:05
used at that time
166
425260
2000
wykorzystywanymi w tamtych czasach
07:07
in air conditioners, refrigerators and other cooling devices.
167
427260
3000
w klimatyzatorach, lodówkach itd.
07:10
We banned those chemicals,
168
430260
3000
Zakazaliśmy tych chemikaliów,
07:13
and we replaced them, unknowingly,
169
433260
2000
ale nieświadomie zastąpiliśmy je
07:15
with other substances
170
435260
2000
innymi substancjami,
07:17
that, molecule per molecule,
171
437260
2000
które, cząsteczka po cząsteczce,
07:19
are a hundred times more potent
172
439260
2000
sto razy silniej więżą ciepło,
07:21
as heat-trapping, greenhouse gases
173
441260
2000
to mocniejsze gazy cieplarniane
07:23
than carbon dioxide.
174
443260
3000
od dwutlenku węgla.
07:26
This process requires
175
446260
2000
Ten zabieg wymaga
07:28
extraordinary precautions.
176
448260
3000
nadzwyczajnych środków ostrożności.
07:31
The scientists must insure
177
451260
2000
Naukowcy muszą być pewni,
07:33
that the ice is not contaminated.
178
453260
2000
że lód nie jest zanieczyszczony.
07:35
Moreover, in this 8,000-mile journey,
179
455260
2000
W czasie podróży na 12000 km.,
07:37
they have to insure this ice doesn't melt.
180
457260
2000
muszą uważać by lód się nie roztopił.
07:39
Imagine juggling a snowball across the tropics.
181
459260
3000
To jak żonglowanie śnieżką w tropikach.
07:43
They have to, in fact,
182
463260
2000
Muszą upewnić się,
07:45
make sure this ice never gets warmer
183
465260
2000
że lód nigdy nie ociepli się
07:47
than about 20 degrees below zero,
184
467260
2000
bardziej niż do -20 stopni.
07:49
otherwise, the key gases inside it will dissipate.
185
469260
3000
By gazy nie uciekły z jego wnętrza.
07:52
So, in the coldest place on Earth,
186
472260
3000
W najzimniejszym miejscu na Ziemi
07:55
they work inside a refrigerator.
187
475260
3000
pracują w zamrażarce.
07:58
As they handle the ice, in fact,
188
478260
2000
Podczas przenoszenia lodu
08:00
they keep an extra pair of gloves warming in an oven,
189
480260
2000
para rękawiczek podgrzewa się,
08:02
so that, when their work gloves freeze
190
482260
2000
by, gdy rękawice zamarzną
08:04
and their fingers stiffen,
191
484260
2000
a palce zesztywnieją,
08:06
they can don a fresh pair.
192
486260
2000
można założyć nową parę.
08:08
They work against the clock and against the thermometer.
193
488260
3000
Pracują pod presją czasu i termometru.
08:11
So far, they've packed up
194
491260
2000
Zapakowali już
08:13
about 4,500 feet of ice cores
195
493260
4000
około 1300 metrów rdzeni lodowych
08:17
for shipment back to the United States.
196
497260
2000
do Stanów Zjednoczonych.
08:19
This past season,
197
499260
2000
W ostatnim sezonie,
08:21
they manhandled them across the ice
198
501260
2000
przenosili je własnymi rękami,
08:23
to waiting aircraft.
199
503260
2000
do oczekującego samolotu.
08:25
The 109th Air National Guard
200
505260
3000
Samolot Gwardii Narodowej 109
08:28
flew the most recent shipment of ice
201
508260
2000
przetransportował ostatni lód
08:30
back to the coast of Antarctica,
202
510260
2000
do wybrzeża Antarktyki,
08:32
where it was boarded onto a freighter,
203
512260
3000
gdzie włożono go na frachtowiec,
08:35
shipped across the tropics to California,
204
515260
3000
który przemierzył tropiki do Kalifornii,
08:38
unloaded, put on a truck,
205
518260
2000
tam zapakowano go do ciężarówki,
08:40
driven across the desert
206
520260
2000
którą przejechał przez pustynię
08:42
to the National Ice Core Laboratory in Denver, Colorado,
207
522260
2000
do Laboratorium Rdzeni Lodowych
08:44
where, as we speak,
208
524260
2000
w Denver, gdzie teraz
08:46
scientists are now slicing this material up
209
526260
2000
naukowcy kroją ten lód
08:48
for samples, for analysis,
210
528260
2000
na próbki do analizy
08:50
to be distributed
211
530260
2000
i dystrybucji
08:52
to the laboratories around the country
212
532260
2000
do laboratoriów w kraju
08:54
and in Europe.
213
534260
2000
i w Europie.
08:57
Antarctica was this planet's
214
537260
3000
Antarktyka była dla tej planety
09:00
last empty quarter --
215
540260
2000
ostatnią pustą kwaterą...
09:02
the blind spot
216
542260
2000
ślepą plamką
09:04
in our expanding vision of the world.
217
544260
2000
poszerzającego się obrazu świata.
09:06
Early explorers
218
546260
2000
Wcześni odkrywcy
09:08
sailed off the edge of the map,
219
548260
2000
przepływali na krańce mapy
09:10
and they found a place
220
550260
2000
znajdując miejsce,
09:12
where the normal rules of time and temperature
221
552260
2000
gdzie reguły czasu i temperatury
09:14
seem suspended.
222
554260
3000
wyglądały na zawieszone.
09:18
Here, the ice seems a living presence.
223
558260
3000
Tutaj, lód daje znać o swej obecności.
09:21
The wind that rubs against it
224
561260
2000
Wiatr ocierający się o niego
09:23
gives it voice.
225
563260
3000
daje mu głos.
09:26
It is a voice of experience.
226
566260
3000
Głos doświadczenia.
09:29
It is a voice we should heed.
227
569260
3000
Głos, którego powinniśmy słuchać.
09:33
Thank you.
228
573260
2000
Dziękuję.
09:35
(Applause)
229
575260
4000
(Brawa)
O tej stronie

Na tej stronie poznasz filmy z YouTube, które są przydatne do nauki języka angielskiego. Zobaczysz lekcje angielskiego prowadzone przez najlepszych nauczycieli z całego świata. Kliknij dwukrotnie na angielskie napisy wyświetlane na stronie każdego filmu, aby odtworzyć film od tego miejsca. Napisy przewijają się synchronicznie z odtwarzaniem filmu. Jeśli masz jakieś uwagi lub prośby, skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego.

https://forms.gle/WvT1wiN1qDtmnspy7