The most detailed map of galaxies, black holes and stars ever made | Juna Kollmeier

399,530 views ・ 2019-07-10

TED


Videoyu oynatmak için lütfen aşağıdaki İngilizce altyazılara çift tıklayınız.

Çeviri: Ozay Ozaydin Gözden geçirme: Nevaz Mescioğlu
00:13
When I was a kid, I was afraid of the dark.
0
13722
2934
Çocukken karanlıktan korkuyordum.
00:18
The darkness is where the monsters are.
1
18032
2600
Karanlık, canavarların olduğu yerdi.
00:21
And I had this little night light outside of my bedroom
2
21540
4184
Yatak odamın hemen dışında bir gece lambam vardı ki
00:26
so that it would never get too dark.
3
26671
1745
hiçbir zaman çok karanlık olmazdı.
00:29
But over time, my fear of the dark turned to curiosity.
4
29973
4865
Ama zamanla bu korkum meraka dönüştü.
00:35
What is out there in the "dark-dark?"
5
35410
2938
O karanlıkta neler vardı acaba?
00:39
And it turns out
6
39410
1367
Görünüşe bakılırsa
00:41
that trying to understand the darkness is something that's fascinated humans
7
41728
4699
karanlığı anlamaya çalışmak insanları cezbediyor,
00:46
for thousands of years, maybe forever.
8
46451
2174
binlerce yıldır, belki de ezelden beri.
00:49
And we know this
9
49389
1857
Bunu biliyoruz
00:51
because we find their ancient relics of their attempts to map the sky.
10
51270
4737
çünkü gökyüzü haritası çıkarma girişimlerinin antik kalıntılarını bulduk.
00:58
This tusk is over 30,000 years old.
11
58317
3309
Bu fildişi 30.000 yıldan daha eski
01:02
Some people think that it's a carving of Orion
12
62413
2991
Bazıları, Orion takımyıldızının oyması olduğunu düşünüyor
01:05
or maybe a calendar.
13
65428
2087
ya da belki bir takvim.
01:07
We don't know.
14
67944
1150
Bilmiyoruz.
01:09
The Fuxi star map is over 6,000 years old,
15
69958
4198
Fuxi yıldız haritası da 6.000 yıldan eski
01:14
and it's from a neolithic tomb in ancient China.
16
74180
2467
ve eski Çin'deki bir neolitik mezardan.
01:17
And that little pile of clamshells
17
77251
2446
Ölü adamın ayaklarının altında ortadaki --
01:19
underneath the dead guy's foot in the middle --
18
79721
2823
küçük istiridye kabuğu yığını
01:23
that's supposed to be the Big Dipper.
19
83609
1825
"Büyük Ayı" olmalı.
01:25
Maybe.
20
85458
1150
Belki.
01:27
The Nebra disk is uncontroversial.
21
87284
2713
Nebra diski ise tartışılmaz.
01:30
You don't have to be an astronomer to know that you're looking at the Moon phases
22
90902
3945
Ay'ın evrelerine ya da tutulan bir Güneş'e baktığınızı anlamak için
01:34
or the Sun in eclipse.
23
94871
1436
astronom olmanıza gerek yok.
01:36
And that little group of seven stars, that's the Pleiades, the Seven Sisters.
24
96331
4055
Şu yedi yıldızdan oluşan grup, Ülker takımyıldızı, Yedi Kız Kardeş.
01:41
But in any case, the point is clear:
25
101553
1856
Her hâlükârda şu çok açık:
01:44
astronomers have been mapping the sky for a long time.
26
104720
3117
Astronomlar uzun zamandır yıldız haritaları çıkarıyorlar.
01:48
Why?
27
108490
1150
Neden?
01:50
It's our calling card as a species in the galaxy
28
110227
5398
Galaksideki insan ırkı olarak
01:55
to figure things out.
29
115649
1959
olayları çözmemizin anahtarı.
01:58
We know our planet,
30
118203
2136
Gezegenimizi biliyoruz,
02:00
we cure our diseases,
31
120363
1601
hastalıkları tedavi ediyoruz,
02:01
we cook our food,
32
121988
1740
yemeklerimizi pişiriyoruz,
02:03
we leave our planet.
33
123752
1825
gezegenimizi terk ediyoruz.
02:08
But it's not easy.
34
128426
1200
Ama bu kolay değil.
02:11
Understanding the universe is battle.
35
131037
2865
Evreni anlamak bir mücadele.
02:14
It is unrelenting, it is time-varying,
36
134728
3373
Acımasız, zamanla değişen
02:18
and it is one we are all in together.
37
138125
2467
ve hepimizin içinde olduğu bir mücadele.
02:21
It is a battle in the darkness against the darkness.
38
141292
4364
Karanlığın içinde karanlığa karşı bir savaş.
02:26
Which is why Orion has weapons.
39
146853
3619
Bu yüzden Orion'un silahları var.
02:34
In any case, if you're going to engage in this battle,
40
154170
3153
Her durumda, eğer bu savaşta saf tutacaksanız
02:37
you need to know the battlefield.
41
157347
1913
savaş alanını bilmeniz gerekiyor.
02:39
So at its core,
42
159284
1198
Yani işin özünde
02:40
mapping the sky involves three essential elements.
43
160506
2666
gökyüzünü haritalamak üç temel öge içeriyor.
02:43
You've got objects that are giving off light,
44
163196
3187
Işık saçan cisimler,
02:46
you've got telescopes that are collecting that light,
45
166407
3341
bu ışıkları toplayan teleskoplar
02:49
and you've got instruments
46
169772
1436
ve o ışığın ne olduğunu
02:51
that are helping you understand what that light is.
47
171232
2940
anlamanıza yardımcı olan aletler var.
02:54
Many of you have mapped the Moon phases over time
48
174196
3369
Birçoğunuz gözlerini çok temel bir teleskop olarak kullanıp
02:57
with your eyes, your eyes being your more basic telescope.
49
177589
4520
Ay'ın evrelerini çıkarmıştır.
03:02
And you've understood what that means with your brains,
50
182133
2579
Bu evrelerin ne olduğunu anlamak için
03:04
your brains being one of your more basic instruments.
51
184736
2746
beyninizi kullandınız, yine çok temel bir alet olarak.
03:07
Now, if you and a buddy get together,
52
187506
1947
Şimdi, siz ve yakın bir arkadaşınız,
03:11
you would spend over 30 years,
53
191591
3357
30 yılınızı birlikte geçirip
03:14
you would map 1,000 stars extremely precisely.
54
194972
3539
1.000 yıldızı çok hassas bir şekilde haritaladınız diyelim.
03:19
You would move the front line to the battle.
55
199059
2143
Ön safı savaşa daha da yaklaştırırdınız.
03:21
And that's what Tycho Brahe and his buddy, or his assistant, really,
56
201552
3962
İşte bu tam olarak Tycho Brahe ve arkadaşı ya da asistanı,
03:25
Johannes Kepler did back in the 1600s.
57
205538
2769
Johannes Kepler'in 1600'lü yıllarda yaptığıydı.
03:28
And they moved the line,
58
208331
2270
Safı hareket ettirdiler,
03:30
figured out how planets worked,
59
210625
1826
gezegenlerin nasıl çalıştığını buldular;
03:32
how they moved around the Sun.
60
212475
1754
Güneş'in etrafında nasıl döndüklerini.
03:35
But it wasn't until about 100 years ago
61
215141
2643
Evrenin çok büyük bir yer olduğunu
03:37
that we realized
62
217808
2271
yaklaşık 100 yıl öncesine kadar
03:40
it's a big universe.
63
220103
1368
fark etmemiştik bile.
03:42
It seems like the universe is just infinite, which it is,
64
222214
4231
Evren sonsuz gibi görünüyor -ki öyle-
03:46
but the observable universe is finite.
65
226469
2887
ama gözlemlenebilir evren sonlu.
03:49
Which means we can win the battle.
66
229889
2266
Yani, savaşı kazanabiliriz.
03:54
But if you're going to map the universe,
67
234402
2006
Eğer evreni haritalayacaksanız
03:57
you're not going to do it with one or two of your besties.
68
237283
2771
bunu sadece bir iki kankanızla yapamazsınız.
04:00
Mapping the universe takes an army,
69
240569
2618
Evreni haritalamak bir ordu gerektirir,
04:03
an army of curious, creative, craftspeople
70
243569
3865
meraklı, yaratıcı, zanaatkârlar ordusu,
04:07
who, working together, can accomplish the extraordinary.
71
247458
3405
birlikte çalışarak inanılmazı başaracak.
04:12
I lead this army of creatives,
72
252476
1826
Böyle bir orduya liderlik yapıyorum,
04:14
in the fifth generation of the Sloan Digital Sky Survey, SDSS.
73
254326
3899
Sloan Digital Sky Survey, SDSS'in beşinci neslinde.
04:18
And this is how astronomers have managed to shepherd individual curiosity
74
258810
4315
Astronomlar keşif yapmadaki bireysel beceriyi koruyarak
04:23
through its industrial age,
75
263149
2111
bireysel merakı
04:25
preserving the individual ability to make discoveries
76
265284
3357
bu endüstriyel çağda da gütmeyi başardılar
04:28
but putting into place mega machinery to truly advance the frontier.
77
268665
3886
ama bir yandan da mega makineleri kullanarak savaşta ilerleme katettiler.
04:33
In SDSS, we divide the sky into three mappers:
78
273822
3063
SDSS'te gökyüzünü üç haritacılara böleriz:
04:36
one for the stars, one for the black holes
79
276909
3531
biri yıldızlar, biri kara delikler
04:40
and one for the galaxies.
80
280464
1875
ve biri de galaksiler için.
04:42
My survey has two hemispheres,
81
282363
2278
İncelemelerimin iki yarı küresi var,
04:44
five telescopes, or 11, depending on how you count,
82
284665
4301
beş teleskop ya da on bir, nasıl saydığınıza göre değişir,
04:48
10 spectrographs
83
288990
1559
10 spektrograf
04:50
and millions of objects.
84
290573
1750
ve milyonlarca cisim.
04:52
It's a monster.
85
292347
1385
Tam bir canavar.
04:53
So let's go through the mappers.
86
293756
1565
Haydi haritacıları bir görelim.
04:57
The Milky Way galaxy has 250 billion plus or minus a few hundred billion stars.
87
297351
6452
Samanyolu galaksisinde 250 milyar, artı-eksi birkaç yüz milyar yıldız var.
05:05
That is not a number that you hold in your head.
88
305497
2437
Bu, kafanızda tutacağınız bir rakam değil.
05:07
That is a number that doesn't make practical sense
89
307958
2341
Bu, herhangi biri için
kafaya yatacak bir rakam değil.
05:10
to pretty much anybody.
90
310323
1285
05:11
You never get 250 billion jelly beans in your hand. You know?
91
311632
3400
Sonuçta avcunuza hiçbir zaman 250 milyar jelibon almıyorsunuz, değil mi?
05:17
We're nowhere near mapping all of those stars yet.
92
317543
3222
Bütün bu yıldızların tamamını haritalamanın yakınında bile değiliz.
05:21
So we have to choose the most interesting ones.
93
321345
2422
O yüzden en ilginç olanlarını seçmek zorundayız.
05:24
In SDSS-V, we're mapping six million stars
94
324829
4150
SDSS-V'te yaşlarını ölçebildiğimizi düşündüğümüz
05:29
where we think we can measure their age.
95
329003
2086
altı milyon yıldızı haritalıyoruz.
05:31
Because if you can measure the age of a star,
96
331662
2174
Çünkü eğer bir yıldızın yaşını ölçebiliyorsak
05:33
that's like having six million clocks spread all throughout the Milky Way.
97
333860
3781
Samanyolu'nun her yerine yayılmış altı milyon saatimiz var diyebiliriz.
05:37
And with that information,
98
337665
1438
Bu bilgi ile
05:39
we can unravel the history and fossil record of our galaxy
99
339127
4620
galaksimizin tarihinin ve fosil kaydının üzerindeki örtüyü kaldırabilir
05:43
and learn how it formed.
100
343771
1366
ve nasıl oluştuğunu öğrenebiliriz.
05:47
I'm just going to cut right to the chase here.
101
347238
2340
Şimdi direkt olarak konuya giriyorum.
05:50
Black holes are among the most perplexing objects in the universe.
102
350436
4853
Kara delikler galaksimizdeki en şaşırtıcı cisimler arasında.
05:55
Why?
103
355627
1156
Neden?
05:56
Because they are literally just math incarnate, in a physical form,
104
356807
4011
Çünkü, onlara kelimenin tam anlamıyla ete kemiğe bürünmüş matematik diyebiliriz,
06:00
that we barely understand.
105
360842
1498
zar zor anlayabildiğimiz.
06:03
It's like the number zero being animated and walking around the corridors here.
106
363085
4642
Sıfır rakamının canlanıp burada koridorda dolaşması gibi bir şey.
06:07
That would be super weird.
107
367751
1406
Çok acayip olurdu.
06:09
These are weirder.
108
369181
1371
Bunlar daha da acayip.
06:10
And it's not just like a basketball
109
370576
2104
Böyle söndürüp yassı hâle getirdiğimiz
06:12
that you smoosh down into a little point and it's super dense and that's weird.
110
372704
3730
basket topu gibi değil, çok çok yoğun ve acayip.
06:16
No, smooshed basketballs have a surface.
111
376458
2667
Söndürülmüş basket toplarının yüzeyleri vardır.
06:19
These things don't have surfaces, and we know that now.
112
379149
3380
Bu cisimlerin ise yüzeyleri yok ve bunu artık biliyoruz.
06:23
Because we've seen it.
113
383228
1674
Çünkü gördük.
06:24
Or the lack of it.
114
384926
1372
Ya da göremedik.
06:27
What's really interesting about black holes
115
387609
2008
Kara deliklerle ilgili esas ilginç olan,
06:29
is that we can learn a lot about them by studying the material
116
389641
3606
onlarla ilgili birçok şeyi, hiçbir geri dönüşün olmadığı
06:33
just as it passes through that point of no information return.
117
393271
4803
noktalarına gelen cisimleri inceleyerek elde edebiliyor olmamız.
06:38
Because at that point,
118
398098
1452
Çünkü o noktada,
06:39
it's emitting lots of X-rays and optical and UV and radio waves.
119
399574
5778
X-ray, optik, kızılötesi ve radyo dalgaları yayıyor.
06:45
We can actually learn how these objects grow.
120
405376
3011
Bu cisimlerin nasıl büyüdüklerini öğrenebiliriz.
06:48
And in SDSS, we're looking at over half a million supermassive black holes,
121
408956
5542
SDSS'te, yarım milyondan fazla çok büyük kara deliğe bakıyor,
06:54
to try to understand how they formed.
122
414522
2466
nasıl oluştuklarını anlamaya çalışıyoruz.
06:58
Like I said,
123
418022
1245
Dediğim gibi,
07:00
we live in the Milky Way, you guys are all familiar with that.
124
420109
2978
Samanyolu'nda yaşıyoruz, sizler bunu biliyorsunuz.
07:04
The Milky Way is a completely average galaxy.
125
424009
3651
Samanyolu oldukça sıradan bir galaksi.
07:08
Nothing funny going on.
126
428605
1533
Komik hiçbir şey olmuyor.
07:10
But it's ours, which is great.
127
430859
1933
Ama o bizim ve bu muhteşem.
07:14
We think that the Milky Way, and all the Milky Ways,
128
434794
4040
Samanyolu ve tüm Samanyollarının
07:18
have this really disturbing past
129
438858
2640
kendilerini patlatmak gibi
07:21
of literally blowing themselves apart.
130
441522
3251
rahatsız edici bir geçmişleri olduğunu düşünüyoruz.
07:25
It's like every average guy you know
131
445597
3580
Bu tanıdığınız sıradan birinin geçmişinde
07:29
has a history as a punk rock teenager.
132
449201
2721
genç punk rockçı olduğunu düşünmek gibi.
07:32
That's very bizarre.
133
452582
1333
Çok tuhaf.
07:36
Stars are blowing up in these systems,
134
456744
2031
Yıldızlar bu sistemlerde patlıyor,
07:38
black holes are growing at their centers
135
458799
1984
kara delikler merkezlerinde büyüyorlar
07:40
and emitting a tremendous amount of energy.
136
460807
2556
ve muazzam miktarlarda enerji yayıyorlar.
07:43
How does that happen, how does this transformation happen?
137
463387
2944
Bu nasıl oluyor, bu dönüşüm nasıl oluyor?
07:46
And at SDSS, we're going to the bellies of the beast
138
466355
2484
SDSS'te canavarın karnına gidiyor
07:48
and zooming way in,
139
468863
1734
ve yakınlaşıyoruz,
07:50
to look at these processes where they are occurring
140
470621
2992
bu süreçlerin oluştuğu yerlere bakarak
07:53
in order to understand how Sid Vicious grows up into Ward Cleaver.
141
473637
5026
Sid Vicious'un Ward Cleaver'a nasıl dönüştüğünü anlamaya çalışıyoruz.
08:01
My arsenal.
142
481389
1412
Cephaneliğim.
08:02
These are my two big telescopes.
143
482825
2024
Bunlar benim iki büyük teleskobum.
08:04
The Apache Point Observatory hosts the Sloan telescope in New Mexico,
144
484873
4891
New Mexico'da Apache Point gözlemevi Sloan teleskobuna
08:09
and the Las Campanas Observatory in Chile
145
489788
2154
ve Şili'deki Las Campanas gözlemevi de
08:11
hosts the two-and-a-half-meter telescope, the du Pont.
146
491966
2984
2,5 metrelik du Pont teleskobuna ev sahipliği yapıyor.
08:15
Two and a half meters is the size of our mirror,
147
495734
2603
İki buçuk metre, aynamızın boyutu,
08:18
which was huge for Tycho and Kepler.
148
498361
2027
Tycho ve Kepler için büyük olsa da
08:20
But it's actually not so big today.
149
500412
1814
günümüz için pek de büyük sayılmaz.
08:22
There are way bigger telescopes out there.
150
502250
2397
Şu anda çok daha büyük teleskoplar var.
08:24
But in SDSS we use new instruments on these old telescopes
151
504671
5132
Ama SDSS'te bu eski teleskoplarla yeni aletler kullanarak
08:29
to make them interesting.
152
509827
1667
onları ilginç hâle getiriyoruz.
08:32
We capture light from all of those objects into our aperture,
153
512422
4663
Tüm bu cisimlerden gelen ışığı açıklığımızdan yakalıyoruz,
08:37
and that light is then focused at the focal plane,
154
517109
2928
daha sonra bu ışık, aletlerimizin de bulunduğu
08:40
where our instruments sit and process that light.
155
520061
2342
odak düzleminde toplanıyor ve işleniyor.
08:42
What's new in SDSS-V
156
522831
1934
SDSS-V'te yeni olarak
08:44
is that we're making the focal plane entirely robotic.
157
524789
3721
odak düzlemini tamamen robotik yapıyoruz.
08:49
That's right: robots.
158
529051
2108
Evet doğru, robotlar.
08:51
(Laughter)
159
531183
1150
(Kahkaha)
08:53
So I'm going to show them to you,
160
533019
2106
Şimdi onları size göstereceğim,
08:55
but they're fierce and terrifying,
161
535149
3633
çok ateşli ve korkutucular,
08:58
and I want you all to just take a breath.
162
538806
2020
hepinizin bir nefes almasını istiyorum.
09:01
(Exhales) Trigger warning.
163
541450
1754
(Nefes vererek) Tetik uyarısı.
09:03
And with no apologies to all the Blade Runners among you,
164
543722
3840
Aranızdaki Blade Runnercılardan özür dilemeden
09:08
here they are.
165
548516
1357
işte karşınızda.
09:09
(Laughter)
166
549897
1713
(Gülüşme)
09:11
I have 1,000 of these,
167
551634
1395
Bunlardan 1.000 tane var
09:13
500 in the focal plane of each telescope in each hemisphere.
168
553053
3297
Her bir yarım küredeki teleskobun odak düzleminde beş yüzer adet.
09:18
And this is how they move on the sky.
169
558061
1878
Gökyüzünde işte böyle hareket ediyorlar.
09:20
So these are our objects and a star field,
170
560411
2287
Bunlar bizim cisimlerimiz ve yıldız alanı,
09:22
so you've got stars, galaxies, black holes.
171
562722
2175
yıldızlar, galaksiler ve kara delikler var.
09:24
And our robots move to those objects as we pass over them
172
564921
4952
Robotlarımız, biz üstlerinden geçerken bu cisimlere doğru hareket ediyor,
09:29
in order to capture the light
173
569897
1585
bu sayede o yıldızlardan, galaksilerden ve kara deliklerden gelen ışığı yakalıyor.
09:31
from those stars and galaxies and black holes, and yes,
174
571506
3881
09:35
it is weird to capture black hole light,
175
575411
2214
Evet, kara delik ışığı yakalamak biraz garip
09:37
but we've already gone over that black holes are weird.
176
577649
2959
ama kara deliklerin garipliği konusuna zaten değinmiştik.
09:42
One more thing.
177
582475
1150
Bir şey daha.
09:44
Stars are exploding all the time,
178
584966
2461
Yıldızlar her zaman patlıyor,
09:47
like this one did back in 1987 in our cosmic backyard.
179
587451
3718
1987'de kozmik arka bahçemizde patlayan gibi.
09:53
Black holes are growing all the time.
180
593427
3365
Kara delikler her zaman büyüyor.
09:59
There is a new sky every night.
181
599088
3508
Her gece yeni bir gökyüzü var.
10:03
Which means we can't just map the sky one time.
182
603438
3333
Bu demek oluyor ki tek bir defa gökyüzünü haritalayamayız.
10:06
We have to map the sky multiple times.
183
606795
2534
Onu birkaç kez haritalamamız gerek.
10:10
So in SDSS-V, we're going back to each part of the sky multiple times
184
610782
4229
SDSS-V'te gökyüzünün her bir köşesine birkaç kere geri dönüyoruz,
10:15
in order to see how these objects change over time.
185
615035
3357
bu sayede zamanla nasıl değiştiğini görmüş oluyoruz.
10:18
Because those changes in time encode the physics,
186
618416
3284
Çünkü zamanla olan bu değişimler fiziği deşifre ediyor
10:21
and they encode how these objects are growing and changing.
187
621724
3979
ve cisimlerin nasıl büyüdüğünü ve değiştiğini ortaya seriyor.
10:27
Mow the sky.
188
627399
1150
Gökyüzünü biç.
10:30
OK, let me just recap.
189
630177
1991
Tamam, toparlamama izin verin.
10:32
Global survey, two hemispheres,
190
632744
2579
Küresel inceleme, iki yarım küre,
10:36
five telescopes, 10 spectrographs, millions of objects, mow the sky,
191
636537
5056
beş teleskop, on spektrograf, milyonlarca cisim, gökyüzünü biç,
10:41
creative army, robots, yeah.
192
641617
2920
yaratıcı ordu, robotlar, evet.
10:44
So you're thinking, "Wow.
193
644561
1668
Şimdi düşünüyorsunuz, "Vay canına.
10:46
She must have this industrial machine going,
194
646253
2705
Bu çalışan endüstriyel makine içerisinde
10:48
no room for the individual, curious, lone wolf genius," right?
195
648982
3270
bireysel, meraklı, yalnız kurt dâhilere hiç yer yok." değil mi?
10:52
And you'd be 100 percent wrong.
196
652847
1712
O zaman %100 hatalısınız.
10:55
Meet Hanny's Voorwerp.
197
655234
1467
Hanny's Voorwerp ile tanışın.
10:57
Hanny van Arkel was a Dutch schoolteacher
198
657274
2230
Hanny van Arkel Hollandalı bir öğretmendi,
10:59
who was analyzing the public versions of the SDSS data,
199
659528
3896
SDSS verisinin kamuya açık sürümlerini incelerken
11:03
when she found this incredibly rare type of object,
200
663448
3800
son derece nadir görülen bir cisim türünü buldu
11:07
which is now a subject of major study.
201
667272
2533
ve bu, önemli bir çalışmanın konusu oldu.
11:10
She was able to do this
202
670621
1550
Bunu yapabilmesi,
11:12
because SDSS, since its beginning and by mandate from the Sloan Foundation,
203
672195
4525
SDSS'in kurulduğundan bu yana Sloan Vakfı'nın emriyle
11:16
has made its data both publicly available
204
676744
2635
verilerini hem kamuya açık
11:19
and usable to a broad range of audiences.
205
679403
3793
hem de geniş kitlelerin kullanımına hazır sunması ile mümkün oldu.
11:23
She's a citizen -- yeah, clap for that.
206
683792
2745
O bir vatandaş -- evet, bunun için alkış.
11:26
Clap for that.
207
686561
1151
Bunu alkışlayın.
11:27
(Applause)
208
687736
3246
(Alkış)
11:31
Hanny is a citizen scientist,
209
691006
1532
Hanny vatandaş bir bilim insanı
11:32
or as I like to call them,
210
692562
1784
ya da onlara şöyle demeyi seviyorum,
11:34
"citizen warriors."
211
694370
1283
"vatandaş savaşçılar".
11:36
And she shows that you don't have to be a fancy astrophysicist to participate.
212
696284
6301
Katılmak için illa afili bir astrofizikçi olmaya gerek olmadığını gösteriyor.
11:43
You just have to be curious.
213
703037
1675
Sadece meraklı olmanız yeterli.
11:46
A few years ago,
214
706425
1574
Birkaç yıl önce,
11:48
my four-year-old asked, "Can moons have moons?"
215
708023
3332
4 yaşındaki çocuğum sordu: "Ayların Ay'ı olabilir mi?"
11:51
And I set about to answer this question
216
711989
1969
Bu soruya cevap için kolları sıvadım
11:53
because even though many four-year-olds over all of time
217
713982
3587
çünkü büyük ihtimalle birçok 4 yaşındaki çocuk
11:57
have probably asked this question,
218
717593
2013
bu soruyu sormuştur
11:59
many experts, including myself, didn't know the answer.
219
719630
3765
ve ben dahil birçok uzman, cevabı bilmiyordu.
12:04
These are the moons in our solar system that can host hypothetical submoons.
220
724157
3848
Bunlar, Güneş sistemimizde kuramsal alt uydulara sahip olabilecek uydular.
12:08
And that just goes to show you that there are so many basic questions
221
728491
4015
Bu, daha öğrenebileceğimiz ne kadar çok basit soru olduğunu göstermek içindi.
12:12
left to be understood.
222
732530
2134
12:17
And this brings me to the most important point about SDSS.
223
737665
4672
Bu da beni SDSS'le ilgili en önemli noktaya getiriyor.
12:23
Because, yeah, the stars, the galaxies, the black holes, the robots --
224
743036
4080
Çünkü yıldızlar, galaksiler, kara delikler, robotlar --
12:27
that's all super cool.
225
747140
1466
hepsi çok havalı.
12:30
But the coolest thing of all
226
750879
2063
Ama en havalı şey şu,
12:32
is that eensy-weensy creatures on a rubble pile
227
752966
3244
tamamen sıradan bir galaksideki tamamen sıradan bir yıldızın etrafındaki
12:36
around a totally average star in a totally average galaxy
228
756234
3829
bir moloz yığını üzerindeki bu küçük yaratıklar,
12:40
can win the battle to understand their world.
229
760087
3785
dünyayı anlama savaşını kazandırabilir.
12:44
Every dot in this video is a galaxy.
230
764714
4871
Bu videodaki her bir nokta bir galaksi.
12:51
Every dot.
231
771323
1150
Her bir nokta.
12:59
(Cheers) (Applause)
232
779553
6762
(Tezahüratlar) (Alkış)
13:06
I'm showing here the number of galaxies
233
786339
1890
Burada gösterdiğim, 1980 yılından beri
13:08
that astronomers have mapped in large surveys since about 1980.
234
788253
3395
astronomların büyük incelemelerle haritaladıkları galaksi sayısı.
13:12
You can see SDSS kick in around Y2K.
235
792109
2754
SDSS'in 2000 yılı civarında dahil olduğunu görebilirsiniz.
13:15
If we stay on this line,
236
795921
2580
Bu çizgide kalırsak
13:18
we will map every large galaxy in the observable universe by 2060.
237
798525
5905
gözlemlenebilir evrendeki tüm büyük galaksileri 2060 yılına kadar haritalarız.
13:25
Think about that.
238
805406
1354
Bunu bir düşünün.
13:26
Think about it: we've gone from arranging clamshells
239
806784
4126
Düşünün: istiridye kabuklarını dizmekten
13:30
to general relativity to SDSS in a few thousand years --
240
810934
4087
genel göreliliğe, SDSS'e birkaç bin yılda geldik --
13:35
and if we hang on 40 more,
241
815045
2310
ve eğer 40 yıl daha dayanabilirsek
13:39
we can map all the galaxies.
242
819077
2063
tüm galaksileri haritalayabiliriz.
13:41
But we have to stay on the line.
243
821859
1850
Ama çizgide kalmamız gerekiyor.
13:44
Will that be our choice?
244
824557
1341
Bu bizim seçimimiz mi olacak?
13:48
There are dark forces in this world
245
828684
2639
Bu dünyada karanlık güçler var,
13:51
that will rob our entire species of our right to understand our universe.
246
831347
6357
tüm insanlığı, evrenimizi anlama hakkımızdan alıkoyacak.
13:58
Don't be afraid of the dark.
247
838466
1525
Karanlıktan korkmayın.
14:00
Fight back.
248
840498
1150
Direnin.
14:02
Join us.
249
842173
1190
Bize katılın.
14:03
Thank you.
250
843387
1150
Teşekkürler.
14:04
(Applause)
251
844561
6851
(Alkış)
Bu web sitesi hakkında

Bu site size İngilizce öğrenmek için yararlı olan YouTube videolarını tanıtacaktır. Dünyanın dört bir yanından birinci sınıf öğretmenler tarafından verilen İngilizce derslerini göreceksiniz. Videoyu oradan oynatmak için her video sayfasında görüntülenen İngilizce altyazılara çift tıklayın. Altyazılar video oynatımı ile senkronize olarak kayar. Herhangi bir yorumunuz veya isteğiniz varsa, lütfen bu iletişim formunu kullanarak bizimle iletişime geçin.

https://forms.gle/WvT1wiN1qDtmnspy7