Rocks could save the world (Yes, rocks) - Elise Cutts

99,838 views ・ 2025-03-25

TED-Ed


ဗီဒီယိုကိုဖွင့်ရန် အောက်ပါ အင်္ဂလိပ်စာတန်းများကို နှစ်ချက်နှိပ်ပါ။

Translator: Sanntint Tint Reviewer: Moon Thit
00:06
The Canary Islands are home to Mount Teide,
0
6836
2878
ကနေရီ ကျွန်းတွေက ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး
00:09
one of the world’s largest active volcanoes.
1
9839
3128
မီးတောင်တွေထဲက တစ်လုံးဖြစ်တဲ့ Mount Teide  တည်ရှိရာပါ။
00:13
Capable of spewing tens of millions of cubic meters of lava in a single eruption,
2
13092
5881
မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု တစ်ခုတည်းမှာ ချော်ရည် ကုဗမီတာ သန်းပေါင်းများစွာ
00:18
Teide’s destructive power is nothing to scoff at.
3
18973
3587
ပန်းထွက်နိုင်တဲ့ Teide ရဲ့ အဖျက်စွမ်းအားက လှောင်ပြောင်စရာမရှိပါ။
00:22
But there may be a way to use the basalt rock inside Teide to save humanity.
4
22769
6256
ဒါပေမဲ့၊ လူ့လောကကိုကယ်ဖို့ Teide အတွင်းမှာ ချော်နက်ကိုသုံးဖို့ နည်းလမ်းရှိနိုင်တယ်။
00:29
That’s right— blowing up this volcano could offset Earth’s emissions
5
29233
4839
ဒါက မှန်ပါတယ်၊ ဒီမီးတောင်ကို ဖောက်ခွဲတာက ကမ္ဘာမြေရဲ့ ထုတ်လွှတ်တွေမှုကို
00:34
for the foreseeable future.
6
34072
1876
ကြိုမြင်နိုင်တဲ့ အနာဂတ်အတွက် ထေမိနိုင်တယ်။
00:36
Obviously, destroying an ancient volcano is not a good idea.
7
36324
4921
ရှေးမီးတောင်ကို ဖျက်ဆီးတာက စိတ်ကူးကောင်းမဟုတ်တာက ရှင်းပါတယ်။
00:41
The ecological fallout would be catastrophic and unpredictable.
8
41370
3921
ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးက ကြီးမားပြီး မှန်းဆမရနိုင်ဘူး။
00:45
But even if we harvested some of that basalt,
9
45583
3212
ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ချော်ကျောက်နက်တချို့ကို ထုတ်ယူတာတောင်၊
00:48
could we really use it to stop climate change?
10
48878
3420
ရာသီဥတုပြောင်လဲမှုကို တားဆီးဖို့ ဒါကို တကယ်ပဲ အသုံးပြုနိုင်လား။
00:52
This theoretical scheme is a dramatic way to enhance
11
52882
3670
ဒီသဘောတရား အစီအစဥ်က ကမ္ဘာမြေရဲ့ မသိသာဆုံး သဘာဝဖြစ်စဉ်တွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့
00:56
one of Earth’s least dramatic natural processes:
12
56552
3546
ကျောက်သား ခြေမွမှုကို ပိုကောင်းစေဖို့ သိသာတဲ့
01:00
rock weathering.
13
60306
1126
နည်းလမ်းတစ်ခုပါ။
01:01
Rock weathering occurs whenever it rains.
14
61682
2586
မိုးရွာတိုင်း ကျောက်သား ခြေမွမှု ဖြစ်ပေါ်တတ်တယ်။
01:04
As falling rainwater mixes with atmospheric carbon dioxide,
15
64435
4088
ကျဆင်းလာတဲ့ မိုးရေတွေက လေထုထဲက ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နဲ့ ရောနှောကာ၊
01:08
it becomes a weak acid that can eat away at minerals called silicates.
16
68731
4963
ဆီလီကိတ်လို့ ခေါ်တဲ့ သတ္တုဓာတ်တွေမှာ စားနိုင်တဲ့ အားနည်း အက်ဆစ်တစ်ခုဖြစ်လာတယ်။
01:13
And since silicates are in over 90% of Earth’s exposed rock,
17
73861
4296
ဆီလီကိတ်တွေက ကမ္ဘာမြေရဲ့ ၉၀% ကျော်တဲ့ အကာအကွယ်မဲ့ ကျောက်သားတွေမှာရှိတာကြောင့်၊
01:18
this happens pretty much anywhere rain hits stone.
18
78282
3462
မိုးထိတဲ့ နေရာတိုင်းမှာ ကျောက်သား ဖြစ်သွားတယ်။
01:21
As this acid reacts with the stone,
19
81953
2419
ဒီအက်ဆစ်က ကျောက်သားနဲ့ ဓာတ်ပြုတဲ့အခါ၊
01:24
this dissolved carbon dioxide in the rainwater
20
84539
2919
မိုးရေမှာ ပျော်ဝင်နေတဲ့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်က၊ မိုးရေနဲ့အတူ
01:27
turns into a new form called bicarbonate,
21
87458
3045
သမုဒ္ဒရာဆီ နည်းနည်းချင်း စီးဆင်းသွားတဲ့၊
01:30
which trickles downstream alongside the rain to the ocean.
22
90670
3462
ဘိုင်ကာဗွန်နိတ် လို့ခေါ်တဲ့ ပုံစံသစ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတယ်။
01:34
Here marine critters use it to create structures like shells.
23
94340
3754
ဒီမှာ ရေနေသက်ရှိတွေက အခွံတွေလို အဆောက်အအုံတွေ ဖန်တီးဖို့ ဒါကို သုံးတယ်။
01:38
And when they die, those shells sink to the seafloor,
24
98302
3295
ဒီသက်ရှိတွေ သေတဲ့အခါ၊ ဒီအခွံတွေက ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှာ နစ်မြုပ်သွားပြီး
01:41
trapping that carbon dioxide in the ocean for millennia.
25
101681
3712
အဲဒီ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်က သမုဒ္ဒရာထဲမှာ နှစ်ထောင်ချီကာ ပိတ်မိသွားတယ်။
01:45
This process has a massive impact on Earth's climate.
26
105643
4087
ဒီဖြစ်စဉ်က ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုအပေါ် ကြီးမားတဲ့ သက်ရောက်မှုရှိတယ်။
ပူနွေး၊ စိုစွတ်တဲ့အခါ၊ ကျောက်သား ခြေမွမှုက အရှိန်မြင့်လာကာ
01:50
When it's warm and wet, the rock weathering speeds up,
27
110022
3212
01:53
tempering greenhouse warming.
28
113234
1793
ဖန်လုံအိမ် ပူနွေးမှုကို ဝင်နှောင့်တယ်။
01:55
When it's cold and dry, the process slows down,
29
115278
3128
အေးပြီး ခြောက်သွေ့တဲ့အခါ၊ ဖြစ်စဉ်က နှေးသွားပြီး
01:58
building up atmospheric carbon dioxide.
30
118406
2627
လေထုထဲက ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို စုပုံလာစေတယ်။
02:01
But these effects take time—
31
121450
2044
ဒါပေမဲ့၊ ဒီသက်ရောက်မှုတွေက အချိန်ယူရတယ်၊
02:03
natural rock weathering balances Earth’s climate over millions of years.
32
123494
4838
သဘာဝ ကျောက်သား ခြေမွမှုက ကမ္ဘာမြေ ရာသီဥတုကို နှစ်သန်းချီကာ ဟန်ချက်ညီစေတယ်။
ကံကောင်းတာက၊ လေထုထဲက ကာဗွန်ကို စုပ်ယူဖို့ လုပ်နေတဲ့ ကျွမ်းကျင်သူတွေမှာ
02:09
Thankfully, experts working to sequester atmospheric carbon
33
129083
3462
02:12
have plans to speed things up.
34
132545
1877
အခြေအနေတွေကို အရှိန်မြှင့်ဖို့ အစီအစဉ်တွေ ရှိတာပါ။
02:14
Two major factors determine the pace of this process:
35
134881
3128
ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ အဟုန်ကို အဓိက ဆုံးဖြတ်တဲ့ အချက် ၂ ချက်က
02:18
the types of rock exposed to weather and the amount of rock that’s exposed.
36
138009
4379
ရာသီဥတုနဲ့ ထိတွေ့တဲ့ ကျောက်သား အမျိုးအစားနဲ့  ထိတွေတဲ့ ကျောက်သား ပမာဏပါ။
02:22
Silicates that form at higher temperatures tend to weather faster
37
142555
4087
ပိုမြင့်တဲ့အပူချိန်မှာ ဖွဲ့တည်တဲ့ ဆီလီကိတ် တွေက ဒါတွေရဲ့ ဓာတု ဖွဲ့စည်းမှုကြောင့်
02:26
due to their chemical composition.
38
146642
1835
ပိုမြန်မြန် ခြေမွတတ်တယ်။
02:28
These rocks include those from Earth’s deep mantle
39
148561
2919
ဒီကျောက်တွေက ကမ္ဘာမြေရဲ့ နက်တဲ့ ကြားလွှာနဲ့ ချော်ကျောက်တွေလို 
02:31
and volcanic rocks like basalt.
40
151480
2378
မီးတောင်ကျောက်တွေ ပါဝင်တယ်။
02:34
But piled up in a mountain, not very much rock is exposed.
41
154066
3587
ဒါပေမဲ့ တောင်တစ်လုံးပေါ်မှာ စုပုံနေတော့ ကျောက်သားက သိပ်ထိတွေ့မခံရဘူး။
02:37
So, some climate experts believe we should harvest that fast-weathering rock,
42
157778
4463
ဒါကြောင့် ခြေမွမှု မြန်တဲ့ ကျောက်သားကို ထုတ်ယူ၊ ကြိတ်ချေကာ
02:42
crush it, and spread it out to weather more rock in less time.
43
162325
4254
အချိန်တိုအတွင်း ပိုခြေမွဖို့ ဖြန့်သင့်တယ်လို့ ပညာရှင်တချို့ကယုံကြည်တယ်။
02:46
This sped up process is called enhanced rock weathering,
44
166996
3253
ဒီအရှိန်မြှင့်တဲ့လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုကောင်း တဲ့ ကျောက်သား ခြေမွမှုလို့ခေါ်ပြီး
02:50
and it’s among the most practical plans we have for drawing down carbon.
45
170249
3837
ဒါက ကာဗွန် ထုတ်ယူဖို့ လက်တွေ့အကျဆုံး အစီအစဉ်တွေထဲက တစ်ခုပါ။
02:54
Rather than needing to invent all-new technology,
46
174212
3378
နည်းပညာအသစ်တွေကို တီထွင်ဖို့ လိုအပ်တယ်ဆိုတာထက်၊
02:57
we can rely on existing systems for mining and processing rock.
47
177590
3920
ကျောက် တူးဖော်၊ ပြုပြင်တာအတွက် ရှိပြီးသား စနစ်တွေကို  အားကိုးနိုင်တယ်။
03:01
And since agricultural communities have long known that volcanic rocks and soils
48
181719
4755
မီးတောင်ကျောက်တွေနဲ့ မြေဆီလွှာတွေက သီးနှံအထွက်နှုန်း ပိုကောင်းစေနိုင်တယ်လို့
03:06
can improve crop yield,
49
186474
1626
စိုက်ပျိုးရေး အသိုက်အဝန်းက သိတာ
03:08
farmlands could be the perfect dispersal sites.
50
188100
3212
ကြာပြီဖြစ်တော့ လယ်မြေတွေက အကောင်းဆုံး စွန့်ပစ်တဲ့နေရာတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်။
03:11
But for this approach to have impact, it needs to be deployed globally.
51
191604
4755
ဒါပေမဲ့၊ ဒီနည်းလမ်းကို အရာထင်စေဖို့၊ ဒါကို တစ်ကမ္ဘာလုံး အသုံးချဖို့ လိုတယ်။
03:16
And even without demolishing any volcanoes,
52
196567
2795
မီးတောင်တွေကိုတောင် မဖြိုချဘဲ၊
03:19
large-scale solutions always come with large-scale problems.
53
199362
4671
အကြီးစား ဖြေရှင်းနည်းတွေက ပြဿနာကြီးတွေ အမြဲ ပါလာတယ်။
03:24
First off, rock weathering— enhanced or otherwise—
54
204367
3879
ပထမဆုံး၊ ကျောက်သား ခြေမွမှု၊ ပိုကောင်းမွန်တဲ့ ဒါမှမဟုတ် အခြားနည်းက
03:28
runs through the entire global water cycle.
55
208371
3420
ကမ္ဘာ့ ရေသံသရာ တစ်လျှောက် လည်ပတ်နေတာပါ။
03:31
Since this open system has more variables than we could ever account for,
56
211916
4755
ဒီအဖွင့် စနစ်မှာ အရင်က တွက်ဆနိုင်တာထက် ပြောင်းလဲနိုင်တာတွေ ပိုများတာကြောင့်၊
03:36
it’s difficult to measure enhanced rock weathering’s precise impact.
57
216671
4337
ပိုကောင်းတဲ့ ကျောက်သား ခြေမွမှုရဲ့ တိကျတဲ့ သက်ရောက်မှုကို တိုင်းဖို့ ခက်တယ်။
03:41
Second, despite existing mining technology,
58
221259
3294
ဒုတိယက၊ ရှိပြီးသား သတ္တုတူးဖော်ရေး နည်းပညာရှိပေမဲ့၊
03:44
it would be a massive ecological and engineering challenge
59
224679
4296
ဒါက တူးဖော်ဖို့၊ ဖြိုခွဲဖို့၊ သယ်ယူပြီး ဒီကျောက်တွေကို ဖြန့်ဖို့က
03:48
to quarry, crush, transport, and spread this much rock.
60
228975
5630
ကြီးမားတဲ့ ဂေဟဗေဒနဲ့ အင်ဂျင်နီယာ ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာမှာပါ။
03:54
The logistical difficulty of distributing this material
61
234689
3295
ဒီပစ္စည်းကို ဖြန့်ဖြူးရာမှာ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး အခက်အခဲက
03:58
would be similarly demanding.
62
238025
1961
အလားတူ အားထုတ်မှုလိုအပ်မှာပါ။
04:00
And unless the energy used for both tasks came from mostly clean sources,
63
240027
4380
လုပ်ငန်းနှစ်ခုစလုံးအတွက် သုံးတဲ့စွမ်းအင်က သန့်ရှင်းတဲ့ ရင်းမြစ်အများစုကနေ မလာရင်၊
04:04
it would undermine the project's net carbon impact.
64
244573
3045
ဒါက စီမံချက်ရဲ့ အသားတင် ကာဗွန် သက်ရောက်မှုကို ထိခိုက်စေမှာပါ။
04:07
Finally, any endeavor that impacts Earth’s natural systems at this scale
65
247994
5130
နောက်ဆုံး၊ ဒီအတိုင်းအတာမှာ ကမ္ဘာမြေ သဘာဝ စနစ်တွေကို သက်ရောက်တဲ့ကြိုးပမ်းမှုတိုင်းက
04:13
might have unpredictable side effects.
66
253124
2711
မှန်းဆမရနိုင်တဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေ ရှိနိုင်တယ်။
04:15
For example, quarried rocks might contain dangerous heavy metals
67
255960
4087
ဥပမာ၊ တူးဖော်ထားတဲ့ ကျောက်တွေမှာ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အကြီးစား သတ္တုတွေ
04:20
or other unknown elements.
68
260047
2253
ဒါမှမဟုတ် အခြားအမည်မသိ ဒြပ်စင်တွေ ပါဝင်နိုင်တယ်။
04:22
But these challenges aren’t reasons to abandon enhanced rock weathering—
69
262883
3963
ဒီစိန်ခေါ်မှုတွေက ကျောက်သား ခြေမွမှုကို စွန့်လွှတ်ဖို့ အကြောင်းပြချက်တွေမဟုတ်ဘဲ၊
04:27
they’re just the first obstacles to implementing this promising strategy.
70
267013
4129
ဒီအလားအလာရှိတဲ့ ဗျူဟာကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ပထမဆုံး အတားအဆီးတွေပါ။
04:31
Simulations suggest a global enhanced rock weathering program
71
271434
4254
ကမ္ဘာ့လယ်ယာမြေ ၁ ဟက်တာတိုင်းမှာ ချော်ကျောက်နက်အမှုန့် ၁၀ တန် ဖြန့်နိုင်တဲ့
04:35
that spreads 10 tons of basalt dust on every hectare of global farmland
72
275688
4963
ပိုကောင်းတဲ့ ကျောက်သား ခြေမွမှု ပရိုဂရမ်က ၇၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်း
04:40
could sequester over 200 gigatons of CO2 over a 75-year period.
73
280651
5839
CO2 ဂစ်ဂါတန် ၂၀၀ ကျော် စုပ်ယူနိုင်တယ်လို့ ခွင်တုဖန်တီးမှုတွေက ညွှန်းထားတယ်။
04:47
Those are remarkable figures for an approach this cheap and practical,
74
287074
4797
ဒါတွေက ဒီစျေးသက်သာပြီး လက်တွေ့ကျတဲ့ ချဉ်းကပ်မှုအတွက် မှတ်သားဖွယ်ကိန်းတွေပါ။
04:51
and they prove you don't need to blow up a mountain to have big impact.
75
291871
5297
ကြီးမားတဲ့ သက်ရောက်မှု ရှိဖို့ တောင်ကို ဖောက်ခွဲဖို့ မလိုတာကို သက်သေပြလိုက်တာပါ။
ဤဝဘ်ဆိုဒ်အကြောင်း

ဤဆိုက်သည် သင့်အား အင်္ဂလိပ်စာလေ့လာရန်အတွက် အသုံးဝင်သော YouTube ဗီဒီယိုများနှင့် မိတ်ဆက်ပေးပါမည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှ ထိပ်တန်းဆရာများ သင်ကြားပေးသော အင်္ဂလိပ်စာသင်ခန်းစာများကို သင်တွေ့မြင်ရပါမည်။ ဗီဒီယိုစာမျက်နှာတစ်ခုစီတွင် ပြသထားသည့် အင်္ဂလိပ်စာတန်းထိုးများကို နှစ်ချက်နှိပ်ပါ။ စာတန်းထိုးများသည် ဗီဒီယိုပြန်ဖွင့်ခြင်းနှင့်အတူ ထပ်တူပြု၍ လှိမ့်သွားနိုင်သည်။ သင့်တွင် မှတ်ချက်များ သို့မဟုတ် တောင်းဆိုမှုများရှိပါက ဤဆက်သွယ်ရန်ပုံစံကို အသုံးပြု၍ ကျွန်ုပ်တို့ထံ ဆက်သွယ်ပါ။

https://forms.gle/WvT1wiN1qDtmnspy7